De twee gezichten van Frankrijk

14 oktober 2026 – LEGER VAN HEILIGHEID: Paus Leo en 80.000 jongeren worden op 25 september 2026 in Saint-Denis, Frankrijk, begroet door een optocht van Franse heiligen. | Foto: Simone Risoluti / Vatican Media |

NCRegister – Redactie |

REDACTIONEEL: Hetzelfde land dat twee weken geleden, tijdens het bezoek van paus Leo XIV, zijn weg weer leek te hervinden als een natie die trots is op haar katholieke erfgoed, wordt nu geteisterd door gewelddadige burgerlijke onrust.

Was het bezoek van paus Leo XIV aan Frankrijk een moment van genade vóór een tijd van beproeving? Die vraag dringt zich onvermijdelijk op wanneer men kijkt naar de dramatische ommekeer van het „wonder“ van het pausbezoek op 25-28 september naar de nachtmerrieachtige taferelen van confrontaties tussen politie en jonge relschoppers in het hele land, slechts enkele dagen later.

Het Frankrijk dat tijdens het buitengewone verblijf van de paus naar voren kwam – en enorme menigten trok in een sfeer van harmonie, hoop en nationale eenheid – was een land waarvan velen al lang dachten dat het begraven was. Toch heeft dit betoverende intermezzo de diepe verdeeldheid in het land niet weggevaagd. Het bood hooguit een korte onderbreking daarvan en gaf nieuwe moed aan een bevolking die er steeds meer aan gewend raakte dat haar scheuren blootgelegd werden.

Aan dergelijke herinneringen is de afgelopen jaren geen gebrek geweest, van de stadsrellen in de zomer van 2023 – die in het hele land bijna opstandachtige taferelen teweegbrachten – tot de diepe maatschappelijke verdeeldheid rond de grondwettelijke verankering van abortus en, meer recentelijk, de veelbesproken legalisering van euthanasie. De godslasterlijke openingsceremonie van de Olympische Spelen van 2024 in Parijs had deze breuklijnen op spectaculaire wijze benadrukt. De dragqueen-parodie op het Laatste Avondmaal had Frankrijk niet alleen in verlegenheid gebracht op het internationale toneel, maar had bovenal de steeds zichtbaarder wordende strijd blootgelegd over de nationale identiteit van het land en het soort beschaving dat het wil behouden en doorgeven.

Tegen deze onrustige achtergrond kregen de beelden van Leo’s bezoek een bijzondere weerklank. Veel van de keuzes rondom de pauselijke evenementen leken inderdaad, bijna methodisch, een antwoord te zijn op de beledigingen aan het adres van Franse katholieken en de aanvallen op de heiligheid van het menselijk leven in de afgelopen jaren. Paus Leo herinnerde president Emmanuel Macron aan zijn verantwoordelijkheid jegens de katholieken van zijn land, bevestigde herhaaldelijk de onschendbare waardigheid en waarde van elk menselijk leven, en verleende mensen met het syndroom van Down een ereplaats onder degenen die meededen aan zijn mis op 26 september.

Soms ging de symboliek zelfs nog verder, aangezien de evenementen bijna leken te leiden tot een her-evangelisatie van juist die monumenten die als decor hadden gediend voor de godslasterlijke openingsshow van de Olympische Spelen, in een van die omkeringen die alleen de Voorzienigheid kan orkestreren. Terwijl de Olympische ceremonie de onthoofding van koningin Marie Antoinette had geparodieerd – die werd geëxecuteerd op wat nu de Place de la Concorde is – koos de paus juist dit plein voor zijn mis voor zo’n 800.000 mensen. Leo bracht ook hulde aan priesters en religieuzen die tijdens de Franse Revolutie de marteldood stierven.

Maar nergens was de ommekeer opvallender dan in het Stade de France op de avond van 25 september. De wake bood het beeld van een nieuwe generatie die niet langer bereid is haar christelijke identiteit te verloochenen — en, in een land dat steeds meer verdeeld raakt in concurrerende culturele en ideologische blokken, van 80.000 jongeren die zich verzamelden rond een gedeeld erfgoed. Het hoogtepunt van de avond, geregisseerd door Jean-Baptiste Darantière, bracht katholieken met zeer uiteenlopende spirituele gevoeligheden en sociale achtergronden samen rond een gemeenschappelijke geschiedenis van heiligheid.

Deze glorieuze geschiedenis ontvouwde zich tijdperk na tijdperk, waarbij elke periode werd belichaamd door een heilige en de deugd die deze het best typeerde, van nederigheid tot naastenliefde, van een ontluikend geloof tot de missionaire ijver die vandaag de dag nog steeds leeft. Op het hoogtepunt rukte een „leger van heiligen“ op naar de paus terwijl Jubilate Deo door het stadion weerklonk en boven hun hoofden vuurwerk afging.

De chaotische taferelen die volgden op zijn vertrek wierpen een nieuw licht op de woorden van Leo XIV, die, zichtbaar ontroerd, afweek van zijn voorbereide toespraak om naar de menigte te roepen: „Jullie zijn de heiligen van Frankrijk!“

De Heilige Vader, die zich terdege bewust is van de krachten die in het land aan het werk zijn, vroeg deze jongeren niet louter om inspiratie te putten uit de talloze heiligen die Frankrijk in het verre verleden vorm hebben gegeven. Het was niets minder dan een uitnodiging om de uitzonderlijke uitdagingen van onze tijd aan te gaan, om op hun beurt de heiligen van hun vaderland te worden.

Het is waarschijnlijk geen toeval dat de paus, voordat hij Metz verliet, zelfs een zegen gaf aan een onafhankelijke katholieke school die zonder enige door de staat gefinancierde overeenkomst functioneert — precies het soort instelling dat de belangrijkste vrijmetselaarsorganisatie van Frankrijk, de Grand Orient de France, graag uit het nationale landschap zou willen wissen.

In een Frankrijk dat opnieuw wordt geconfronteerd met zijn oude demonen, klinken de woorden van de paus in het Stade de France nu bijna profetisch. De geschiedenis biedt een verontrustende parallel.

In 1938 bracht het Internationaal Eucharistisch Congres in Boedapest honderdduizenden mensen bijeen in een buitengewoon moment van christelijke eenheid en hoop, net toen een diep verdeeld Europa afgleed naar oorlog. Degenen die het meemaakten, zouden het later herinneren als een door de voorzienigheid geschonken troost vóór de komende beproevingen.

Frankrijk heeft wellicht iets soortgelijks meegemaakt. Het betoverende intermezzo mag dan voorbij zijn, maar de missie die is toevertrouwd aan de jongeren die in het Stade de France bijeen waren, is nog maar net begonnen.