6 maart 2026 – “Sint Casimir”, ca. 1594. Foto: public domain.
NCRegister, John Grondelski Blogs.
HEILIGEN & KUNST: Dit beroemde schilderij van Sint Casimir (wiens feestdag op 4 maart valt) wordt als wonderbaarlijk beschouwd omdat Casimir drie handen heeft.
Het is wat moeilijker om commentaar te geven op de feestdag van een heilige tijdens een bepaalde week in de vastentijd, omdat, op enkele uitzonderingen na, bijna alle heiligenfeesten tijdens de vastentijd optionele herdenkingsdagen zijn. De logica van het liturgische seizoen is dat de afzonderlijke dagen van de vastentijd voorrang hebben op de meeste feesten.
Sint Kazimierz (Casimir, 1458-1484) was een prins van het Pools-Litouwse Gemenebest. Hij was de kleinzoon van Władysław Jagiełło, de groothertog van Litouwen, wiens huwelijk met Jadwiga, de ‘koning’ van Polen [de heerser van Polen was ‘koning’, ongeacht het geslacht], de twee landen samenbracht en Litouwen – het laatste heidense land in Europa – tot het katholieke geloof bekeerde.
Volgens de overlevering was Casimir een vrome en liefdadige jongeman die nooit trouwde. Zijn vroege opleiding, onder meer in staatsmanschap, werd toevertrouwd aan pater Jan Długosz (in het Westen soms Johannes Longinus genoemd), een vrome priester die ook secretaris was van de aartsbisschop van Krakau en diplomaat. Długosz wordt vooral herinnerd als historicus: zijn 12-delige Latijnse Annales seu cronici is een essentieel werk over de geschiedenis van Midden-Europa van 965-1480.
Casimir werd nooit koning en stierf op 25-jarige leeftijd, waarschijnlijk aan tuberculose. Op 13-jarige leeftijd werd hem de troon van Hongarije aangeboden, maar hoewel hij naar Boedapest reisde, kwam die troonsbestijging er nooit. Een van zijn broers werd koning van Bohemen en gedurende vijf jaar was Casimir de feitelijke bestuurder van Polen, terwijl zijn vader zich bezighield met de zaken in Litouwen. Zijn bestuur werd beschouwd als liefdevol en christelijk. Tijdens een reis naar Litouwen werd Casimir ziek in Grodno (Hrodna, in het huidige Wit-Rusland) en stierf. Zijn stoffelijke resten zijn begraven in de katholieke kathedraal van Vilnius.
Daar bevindt zich ook het schilderij dat we vandaag bekijken. Het wordt als wonderbaarlijk beschouwd omdat Casimir drie handen heeft. Sommigen proberen dit te verklaren door te zeggen dat de schilder de hand van de heilige opnieuw wilde schilderen, maar dat de originele hand weer tevoorschijn kwam. Anderen zeggen dat het drietal (of de terugkeer ervan) verwijst naar de naastenliefde, vrijgevigheid en ruimhartigheid waar Casimir zijn hele leven om bekend stond. Zijn ‘rechter’ rechterhand houdt een rozenkrans vast, wat wijst op zijn vroomheid en devotie voor Maria. Zijn linkerhand (en zijn linker ‘rechter’ hand) houden lelies vast, het christelijke symbool van zuiverheid en onthouding. Casimir wordt op een voor zijn leeftijd passende manier afgebeeld in koninklijke kleding, met zijn blik naar links in plaats van recht vooruit, wat zijn nederigheid benadrukt. Links op het schilderij staat de witte adelaar, het staatssymbool van Polen. Links staat de vytis of pogoń, een bereden ridder in harnas met een zwaard, het staatssymbool van Litouwen. Beide wapenschilden symboliseren het Pools-Litouwse Gemenebest dat door Casimirs grootouders werd opgericht. Casimir wordt al afgebeeld met een aureool, terwijl linksonder een tekst uit Psalm 92:12 staat, aangepast aan verschillende teksten in de Latijnse mis: “De rechtvaardige zal bloeien als een palmboom en groeien als een ceder van Libanon.”
Kasimir’s reputatie van heiligheid (er wordt gezegd dat hij ’s nachts bij slecht weer buiten de gesloten deuren van kerken knielde) verspreidde zich snel en naar de maatstaven van zijn tijd werd hij snel heilig verklaard. Paus Adrianus VI, de enige Nederlandse en laatste niet-Italiaanse paus vóór Johannes Paulus II, verklaarde Kasimir in 1522 heilig.
Het schilderij bevindt zich, net als het lichaam van Casimir, in een zijkapel van de katholieke kathedraal in Vilnius. Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, is een aantrekkelijke stad met veel mooie kerken en het Mariaheiligdom in Ostra Brama (“Heldere Poort”). Het was in Vilnius dat de eerste afbeelding van de Goddelijke Barmhartigheid werd tentoongesteld.
Heilige Casimir, bid voor vrede en gerechtigheid in die landen!
John Grondelski John M. Grondelski (Ph.D., Fordham) is voormalig vicedecaan van de School of Theology, Seton Hall University, South Orange, New Jersey. Hij is vooral geïnteresseerd in moraaltheologie en het gedachtegoed van Johannes Paulus II. [Opmerking: Alle standpunten die in zijn bijdragen aan de National Catholic Register worden weergegeven, zijn uitsluitend die van de auteur.
Bron: https://www.ncregister.com/blog/st-casimir-saints-and-art
Vertaling: EWTN Lage Landen (HR)
Gerelateerd