10 maart 2026 – Aartsbisschop Antoni Baraniak van Poznań (rechts) en de zalige kardinaal Stefan Wyszyński, primaat van Polen (links), begroeten kinderen in traditionele klederdracht tijdens een openluchtbijeenkomst in Polen op een ongedateerde foto. Bron: Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu |
EWTN News – Filip Mazurczak |
WARSAW, Polen – Van Nicaragua tot Nigeria, van Wit-Rusland tot China, de katholieke Kerk wordt opnieuw geconfronteerd met onderdrukking in vele delen van de wereld. Een van degenen die rechtstreeks van die realiteit getuigt is aartsbisschop Antoni Baraniak (1904-1977), een vergeten martelaar van het stalinisme die weigerde de primaat van Polen te verraden, ondanks maandenlange uiterst pijnlijke en vernederende martelingen.
Baraniak werd geboren in een boerenfamilie in de regio Groot-Polen, dat toen deel uitmaakte van het Duitse deel van Polen. Op 16-jarige leeftijd trad hij toe tot het salesiaanse noviciaat in Oświęcim en in 1930 werd hij tot priester gewijd. In 1933 benoemde de primaat van Polen, kardinaal August Hlond, een medebroeder van Baraniak bij de salesianen, laatstgenoemde tot zijn secretaris.
Zes jaar later, na de val van Polen, drong de Poolse regering er bij Hlond op aan het land te ontvluchten, eerst naar Rome en vervolgens naar Lourdes.
De kardinaal maakte van deze gelegenheid gebruik om rapporten te schrijven over Hitlers wreedheden in Polen, gericht aan paus Pius XII, en om humanitaire hulp voor oorlogsvluchtelingen te organiseren; Baraniak hielp hem daarbij.
In 1943 werd Hlond gearresteerd door de Gestapo en hij zou pas na de bevrijding van Frankrijk worden vrijgelaten; tijdens Hlonds afwezigheid zette Baraniak diens humanitaire inspanningen voort.
In 1948 stierf Hlond en de nieuwe primaat, de zalige kardinaal Stefan Wyszyński, behield Baraniak als zijn secretaris. Drie jaar later werd Baraniak benoemd tot hulpbisschop van Gniezno, de eerste hoofdstad van Polen en de oudste katholieke zetel.
Arrestatie en marteling
Op dat moment bevond Polen zich achter het IJzeren Gordijn. De stalinistische vervolging van de Poolse kerk bereikte zijn hoogtepunt in 1953, toen veel priesters en leken op basis van valse beschuldigingen werden gearresteerd.
Baraniak werd vastgehouden omdat hij contacten onderhield met de anticommunistische Vereniging voor Vrijheid en Onafhankelijkheid (Wolność i Niezawisłość, WiN). Hij werd opgesloten in de beruchte Mokotów-gevangenis in Warschau, die werd beheerd door het Ministerie van Openbare Veiligheid, de Poolse tegenhanger van de NKVD.
Aartsbisschop Antoni Baraniak van Poznań, Polen, op een ongedateerde foto. Baraniak was aartsbisschop van Poznań van 1957 tot aan zijn dood in 1977, nadat hij onder het stalinistische regime van Polen gevangenschap en marteling had doorstaan. | Bron: Archief van het Instituut voor Nationale Herdenking/Wikimedia (CC0) |
Andere anticommunistische bisschoppen werden vervolgens opgesloten in Mokotów (Wyszyński werd ondertussen vastgehouden in verschillende afgelegen voormalige kloosters in Polen), waaronder bisschop Czesław Kaczmarek van Kielce, die in een stalinistisch showproces valselijk was beschuldigd van collaboratie met de nazi’s, en Wojciech Zink, de heldhaftige etnisch Duitse apostolisch administrator van Warmia, wiens “misdaad” was dat hij weigerde een verklaring te ondertekenen waarin de Poolse primaat werd veroordeeld.
Baraniak werd 27 maanden lang in Mokotów vastgehouden. Gedurende deze periode werd hij uitgehongerd en geslagen, werden zijn vingernagels uitgetrokken en werd hij vaak naakt in een ijskoude, claustrofobische cel vol menselijke uitwerpselen in eenzame opsluiting gehouden. Hij werd 145 keer op brute wijze ondervraagd, maar ondertekende nooit verklaringen waarin Wyszyński valselijk werd belasterd. Door zijn weigering werd het voor het regime moeilijker om later beschuldigingen te verzinnen in een campagne om de primaat in diskrediet te brengen.
Het ondertekenen van dergelijke verklaringen had Baraniaks lijden onmiddellijk kunnen beëindigen. In de documentaire “Żołnierz Niezłomny Kościoła” (“De onverzettelijke soldaat van de Kerk”) van Jolanta Hajdasz citeert Marek Jędraszewski, emeritus aartsbisschop van Krakau en Lodz, een priester die Baraniak kende, die zei dat de gevangen bisschop na elk verhoor tegen zichzelf zei: “Baraniak, je mag je niet als een varken gedragen. “
Aartsbisschop van Poznań
Te midden van een post-Stalinistische dooi werd Baraniak in 1956 vrijgelaten. De Heilige Stoel benoemde hem tot nieuwe aartsbisschop van Poznań; het communistische regime stemde hiermee in, kennelijk in de overtuiging dat het ambt van de uitgemergelde, ziekelijke Baraniak van korte duur zou zijn.
Baraniak leidde het aartsbisdom Poznań echter twintig jaar lang. Gedurende deze periode nam de salesiaanse bisschop de zorg van Johannes Bosco voor de jeugd ter harte, bevorderde hij het jeugdpastoraat en roepingen, en wijdde hij tijdens zijn bisschopsambt maar liefst 600 priesters.
Baraniak nam deel aan alle vier de sessies van het Tweede Vaticaans Concilie; hij drong er bij zijn medeconciliariaten op aan om zich expliciet uit te spreken ter verdediging van christenen die door communistische regimes werden vervolgd. Hij onderhield contacten met de ondergrondse Kerk in Tsjecho-Slowakije en de Sovjet-Unie en wijdde zelfs in het geheim Tsjechische priesters.
Aartsbisschop Antoni Baraniak van Poznań (rechts) en de zalige kardinaal Stefan Wyszyński, primaat van Polen, zijn te zien buiten de Sint-Pietersbasiliek in het Vaticaan op een ongedateerde foto. | Bron: Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu |
Tijdens het ad limina-bezoek van de Poolse bisschoppen aan Rome stelde Pius XII Baraniak voor aan de functionarissen van de Romeinse Curie met de woorden: “Ecco il vero martire” (“Hier is een ware martelaar”).
Een week voor Baraniaks dood bezocht kardinaal Karol Wojtyła de in het ziekenhuis opgenomen aartsbisschop van Poznań. “Excellentie, de Kerk in Polen zal nooit vergeten dat u haar onder de slechtst denkbare omstandigheden hebt verdedigd”, zei hij. Een jaar later zou Wojtyła tot paus worden gekozen en een ware woordvoerder van de vervolgde Kerk worden.
Reden voor zaligverklaring
In oktober 2017 kondigde het aartsbisdom Poznań aan dat het een procedure zou starten om zijn heldhaftige voormalige herder zalig te verklaren; vier jaar later verklaarde de Congregatie (nu Dicasterie) voor de Heiligverklaringen dat een procedure zou worden gestart zodra er voldoende bewijs was van “levendige devotie” voor de bisschop.
Ondertussen riep het Poolse parlement 2024 uit tot het Jaar van aartsbisschop Antoni Baraniak. Voor velen zou een zalige Baraniak een perfecte voorspreker zijn, niet alleen voor de Kerk die in vele delen van de wereld wordt vervolgd, maar ook voor de gelovigen in alle omstandigheden.
Filip Mazurczak Filip Mazurczak is journalist, historicus en vertaler. Zijn artikelen zijn verschenen in de National Catholic Register, First Things, Catholic World Report, Our Sunday Visitor Newsweekly en vele andere publicaties.
Bron: https://www.ewtnnews.com/world/europe/baraniak-you-can-t-act-like-a-swine-the-salesian-bishop-who-defied-stalinism dd 7 maart 2026.
Vertaling: EWTN Lage Landen (HR)
Gerelateerd
