8 januari 2026 – Om met Leon Kass te spreken: er is een ‘goddelijk gat’ in het hart van Europa, veroorzaakt door eeuwen van secularisme. Foto: Sergey Novikov / Shutterstock
COMMENTAAR: Tenzij en totdat een kritische massa van Europeanen hun culturele malaise aanpakt, zal het continent blijven worstelen met zoeken naar een levensvatbare toekomst.
Twintig jaar geleden publiceerde ik een klein boekje, The Cube and the Cathedral: Europe, America, and Politics Without God. Het verkocht redelijk goed, werd vertaald in het Frans, Spaans, Pools, Italiaans, Portugees en Hongaars, en werd uitgeroepen tot FOREIGN AFFAIRS Bestseller.
Daarin betoogde ik dat Europa een crisis van ‘beschavingsmoraal’ doormaakte, wat tot uiting kwam in vastgeroeste overheidsbureaucratieën, een onwil om op passende wijze bij te dragen aan de verdediging van het Westen, verschillende vormen van wat we nu wokery noemen, en dalende geboortecijfers: een bewuste weigering om de menselijke toekomst in de meest elementaire zin te creëren, door toekomstige generaties voort te brengen.
Ik was niet de enige die deze problemen destijds opmerkte.
In zijn apostolische exhortatie Ecclesia in Europa (De Kerk in Europa) uit 2003 uitte paus Johannes Paulus II soortgelijke zorgen, waarbij hij onder meer opmerkte dat er in Europa “… [een] angst voor de toekomst … [een] innerlijke leegte die veel mensen in haar greep houdt … een wijdverbreide existentiële versnippering [waarin] een gevoel van eenzaamheid heerst … een verzwakking van het concept van het gezin zelf … Egoïsme dat groepen en individuen in zichzelf doet terugtrekken … Een groeiend gebrek aan aandacht voor ethiek en een obsessieve aandacht voor persoonlijke belangen en privileges [die leiden tot] een daling van het aantal geboorten.”
Noch de opmerkingen van de paus, noch die van mij werden uit woede gedaan, en nog minder uit minachting. Hij was een Europeaan; ik geloofde toen, net als nu, dat Amerika een transplantatie van Europa is. We schreven allebei uit genegenheid en bezorgdheid.
Dat is misschien wel het cruciale verschil tussen wat ik schreef in The Cube and the Cathedral, wat Johannes Paulus schreef in Ecclesia in Europa, en de bewering in de onlangs gepubliceerde National Security Strategy (NSS) van de Verenigde Staten dat Europa geconfronteerd wordt met het vooruitzicht van “het verdwijnen van de beschaving”.
Het is zeker dat de demografische situatie in Europa nog uitdagender is geworden sinds de paus en ik schreven, met grote aantallen immigranten uit een andere beschavingssfeer – van wie velen minachting koesteren voor het Westen, zelfs terwijl ze bescherming zoeken tegen hun eigen mislukte staten – die het vacuüm opvullen dat is ontstaan door de zelfveroorzaakte massale onvruchtbaarheid van Europa. Hoe streng de bewoordingen ook zijn, het is dus niet helemaal overdreven wanneer de NSS beweert dat “als de huidige trends zich voortzetten, (Europa) over twintig jaar of minder onherkenbaar zal zijn”.
Delen van Europa zijn dat nu al.
Waar ik inhoudelijke, in plaats van stilistische, kritiek op de NSS heb, is dat zij niet diep genoeg ingaat op de wortels van de malaise van Europa in de 21e eeuw, en dat zij zich schijnbaar niets aantrekt van het brute neo-imperialisme van het Rusland van Vladimir Poetin.
Om met Leon Kass te spreken: er is een “goddelijk gat” in het hart van Europa, veroorzaakt door eeuwen van secularisme – en, het moet worden toegegeven, door het feit dat het Europese katholicisme er grotendeels niet in is geslaagd de nieuwe evangelisatie te omarmen en de herkerstening (of, in veel gevallen, kerstening) van het historische hart van het christendom tot stand te brengen.
Katholiek Lite, dat de seculiere tijdgeest, de decadente cultuur en de woke-politiek nabootst, kan niet het antwoord zijn op de crisis van het morele besef van de Europese beschaving en haar demografische zelfvernietiging.
Tenzij en totdat een kritische massa van Europeanen erkent dat woke secularisme geen stevige culturele basis kan bieden voor zelfbesturende landen noch de Europese Unie, zal Europa blijven worstelen met het zoeken naar een levensvatbare toekomst. Het helpen opbouwen van die kritische massa is vandaag de dag de belangrijkste taak van de Kerk in Europa: niet door zich bezig te houden met partijpolitiek, maar door Jezus Christus te verkondigen als het antwoord op de vraag die elk menselijk leven is.
Het is dan ook hoog tijd dat Europa ophoudt te buigen voor de Franse laïcité en de zielsvernietigende effecten daarvan op individuen, cultuur en het openbare leven. Door zich te bevrijden van die onwaardige gewoonte, kan Europa een toekomst tegemoet gaan die zijn beschavingserfgoed waardig is.
Wat Rusland betreft, is het niet gemakkelijk te begrijpen wat de NSS bedoelt met het herstellen van “strategische stabiliteit” met een land dat in de ban is van tsaar Poetin. Nu de vierde verjaardag van de barbaarse invasie van een soevereine Europese staat door Rusland nadert – een veroveringsoorlog die in strijd is met elke denkbare internationale norm van beschaafd gedrag – hoe kan een serieus persoon zich dan de mogelijkheid van “strategische stabiliteit” voorstellen met een Rusland dat wordt geregeerd door een man die onmiskenbaar duidelijk heeft gemaakt dat hij niet geïnteresseerd is in “stabiliteit”, maar juist het tegenovergestelde: het verwerpen van het oordeel van de geschiedenis over de Koude Oorlog en het herstellen van Stalins interne en externe imperiums?
Ten slotte maakt het ontbreken van enige verwijzing naar de verdediging en bevordering van de mensenrechten als een aandachtspunt van het buitenlands beleid van de VS de nieuwe NSS tot een weinig overtuigende oproep tot herstel van moreel houvast en van doelgerichtheid in het Westen. Het is ook een tekortkoming van het vermogen van ons land om moreel leiderschap te tonen in wereldzaken.
Maar dat is wat er vaak gebeurt wanneer strategie wordt verward met ‘zakelijke kansen’.
George Weigel George Weigel is vooraanstaand senior fellow en William E. Simon Chair in Catholic Studies bij het Ethics and Public Policy Center in Washington.
Bron: https://www.ncregister.com/commentaries/weigel-secularism-security-and-civilizational-erasure dd 29 december 2025
Vertaling: EWTN Lage Landen (HR)
Gerelateerd
