21 mei 2026 – Foto: Vatican Media |
EWTN News |
Met de aankondiging van paus Leo XIVʼs eerste pauselijke encycliek, Magnifica Humanitas: “Over de bescherming van de menselijke waardigheid in het tijdperk van kunstmatige intelligentie,” is er veel verwachting over welke richtlijnen de paus zal geven omtrent de digitale revolutie en opkomende technologieën zoals AI.
Maar wat zijn pauselijke encyclieken, en wat kunnen ze onthullen over de prioriteiten van de paus op het wereldtoneel en voor de Kerk?
De pastorale brief van de paus
Een pauselijke encycliek is een pastorale brief geschreven door de paus, primair gericht aan bisschoppen maar ook aan katholieken en alle mensen, die doorgaans reflecteert op de leer van de Kerk en manieren suggereert om deze toe te passen op moderne kwesties.
Volgens de editie van 1917 van de Katholieke Encyclopedie waren encyclieken “brieven gestuurd aan alle bisschoppen van het christendom, of op zijn minst aan allen in één bepaald land, bedoeld om hen te begeleiden in hun relatie met hun kuddes.”
Encycli maken deel uit van de dagelijkse onderwijzende autoriteit van de paus, bekend als zijn “ordinair magisterium.” Ze behoren tot de meest gebruikte middelen waarmee hij de leer van de Kerk presenteert en dienen als gezaghebbende en waardevolle bronnen van katholiek onderwijs en richtlijnen over hedendaagse onderwerpen, waaronder seksualiteit, katholieke sociale leer en het rentmeesterschap over de aarde.
Sinds paus Leo XIII zijn encyclieken uitgegroeid tot een van de meest gebruikte manieren waarop pausen wereldwijd gehoord worden over de meest dringende kwesties van onze tijd.
Zijn katholieken verplicht ze te geloven?
Een paus gebruikt normaal gesproken geen encycliek om een “ex cathedra” verklaring te doen — een plechtige en zeldzame uitspraak over geloof of moraal, gewoonlijk gepubliceerd in een apostolische constitutie. Moderne voorbeelden van “ex cathedra” proclamaties zijn de definities van de dogma’s van de Onbevlekte Ontvangenis (1854) en de Tenhemelopneming (1950) door de pausen.
Encycli zijn echter niet slechts brieven of uitingen van de mening van de paus. Ze dragen een aanzienlijke dogmatische gewicht en worden vaak aangehaald als belangrijke bronnen van katholiek onderricht.
Volgens het canoniek recht zijn katholieken verplicht om “een religieuze onderwerping van verstand en wil” te geven aan deze brieven en “ervoor te zorgen dat zij zich onthouden van wat daarmee niet overeenstemt.”
Kortom, katholieken moeten aannemen dat de paus de waarheid onderwijst in deze brieven en de leer die zij bevatten oprecht respecteren.
Recente trends in encyclieken
Aanvankelijk exclusief gericht aan bisschoppen, begonnen pauselijke encyclieken in de moderne tijd een breder publiek te bereiken, beginnend met paus Leo XIII’s baanbrekende encycliek uit 1891 Rerum Novarum. Dit was de eerste keer in vele jaren dat de bisschop van Rome een pastorale brief schreef over andere zaken dan leerstellingen of interne kerkelijke aangelegenheden, waarbij hij zich richtte tot arbeidsrechten, het recht op privébezit en de gevaren van het socialisme.
Met paus Johannes XXIII’s Pacem in Terris in 1963 richtten pontifexen hun brieven steeds vaker aan “alle mensen van goede wil,” waarbij de focus verschoof van een voornamelijk katholiek publiek naar het wereldtoneel.
Sinds het Tweede Vaticaans Concilie hebben pauselijke encyclieken zich steeds meer gericht op bedreigingen voor de waardigheid van de menselijke persoon en authentieke menselijke ontwikkeling. Paulus VI schreef Humanae Vitae in 1968, waarin hij de leer van de Kerk herhaalde en toepaste op de kwestie van kunstmatige geboortebeperking. Johannes Paulus II wijdde vier encyclieken aan het bevorderen van de katholieke sociale leer, voortbouwend op Leo XIII’s Rerum Novarum. Paus Franciscus’ vier encyclieken gingen grotendeels over het behoud van de ecologie en universele broederschap.
Ondanks de betekenis die aan deze brieven in de moderne tijd wordt toegekend, is het gemiddelde aantal encyclieken per paus relatief klein. Franciscus schreef er slechts vier, terwijl Benedictus XVI, zijn onmiddellijke voorganger, er maar drie schreef. Johannes Paulus II schreef er 14, maar sinds het Tweede Vaticaans Concilie is het gemiddelde aantal encyclieken per paus slechts zeven.
Leo XIII heeft de meeste encyclieken van alle pausen, met 88, waarvan er 11 aan de rozenkrans zijn gewijd.
De eerste encycliek van paus Leo XIV bouwt voort op anderen
Paus Leo XIV gaf aan het begin van zijn pontificaat aan dat hij de voetsporen van paus Leo XIII, zijn voorganger, wilde volgen door te reageren op de industriële revolutie van vandaag: “ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie.”
15 mei markeerde de 135ste verjaardag van de publicatie van paus Leo XIII’s encycliek uit 1891 over kapitaal en arbeid, Rerum Novarum: “Over nieuwe dingen” — de eerste in een lange reeks sociale encyclieken die in het moderne tijdperk van de katholieke Kerk zijn geproduceerd.
Tijdens zijn toespraak tot het College van Kardinalen op 10 mei 2025 zei Leo: “In onze tijd biedt de Kerk aan iedereen de schatkamer van haar sociale leer als antwoord op een nieuwe industriële revolutie en op ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie die nieuwe uitdagingen vormen voor de verdediging van de menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en arbeid.”
Magnifica Humanitas wordt verwacht op 25 mei om 11:30 uur Romeinse tijd in de Synodezaal van het Vaticaan.
Gerelateerd
