Waarom Robert Schuman een centrale rol speelde bij de vorming van de EU

9 oktober 2026 – Robert Schuman woont op 19 maart 1958 de eerste vergadering van de Europese Parlementaire Vergadering in Straatsburg bij. | Foto: Onbekende auteur, CC0, via Wikimedia Commons |

NCRegister – Andrea Gagliarducci |

ANALYSE: Schuman — die in Metz woonde en daar nu begraven ligt — was niet alleen een buitengewone politicus, maar ook een visionair.

Leo XIV sloot zijn reis naar Frankrijk niet af met een bezoek aan de Europese politieke instellingen, zoals men zich wellicht had voorgesteld toen de reis werd gepland, maar door hulde te brengen aan de man die deze instellingen had voorzien: de eerbiedwaardige Robert Schuman

Tijdens het bezoek op 28 september aan de Franse stad Metz, door Leo omschreven als „een kruispunt in het hart van het continent“, stond de paus stil bij de nalatenschap van Schuman, die wordt beschouwd als een van de „grondleggers“ van het moderne Europa.

Het was Schuman die met zijn beroemde verklaring uit 1950 de basis legde voor wat enkele decennia later de Europese Unie zou worden. Het idee was om „oorlog onmogelijk te maken“ door samenwerking tussen volkeren te bevorderen en naties die historisch gezien vijanden waren geweest, zoals Frankrijk en Duitsland, bij elkaar te brengen. Schuman was een Fransman die op Duitse bodem opgroeide en later naar Frankrijk terugkeerde, en hij begreep hoe grenzen conflicten konden veroorzaken wanneer naties niet samenwerkten aan een gemeenschappelijk belang.

„Robert Schuman, die een tijdperk van voortdurend verschuivende grenzen meemaakte, hielp de fundamenten te leggen voor een Europa dat zich bewust was van de dringende noodzaak om de muren neer te halen die het verdeelden”, zei Leo in zijn toespraak. „Zijn christelijke opvoeding leerde hem de waarde van gelijkheid, zonder onderscheid naar ras of sociale klasse, en de waardigheid van het werk.”

Schuman – die in Metz woonde en daar nu begraven ligt – was niet alleen een buitengewone politicus, maar ook een visionair. Hij was bovenal een vroom katholiek, wiens leven zo voorbeeldig was dat er een zaligverklaringsproces gaande is. Sinds 2021 zijn zijn heldhaftige deugden erkend, en Schuman is daarom eerbiedwaardig. Als er een wonder wordt erkend, zal hij zalig worden verklaard.

Maar waarom wordt Schuman in aanmerking genomen voor heiligverklaring? Het decreet van het Dicasterie voor de Heiligverklaringen legt in een korte biografie op zijn website uit dat „hij zijn keuze om de politiek in te gaan beschouwde als gehoorzaamheid aan Gods wil. Het geloof voedde en ondersteunde zijn inzet voor een verenigd en verzoend Europa.”

Toen Schuman zijn verklaring schreef, vereiste de eenheid binnen Europa — dat gedurende een groot deel van de 20e eeuw verwikkeld was geweest in wereldwijde conflicten — noodzakelijkerwijs verzoening. Volgens de website van het dicastère „respecteerde Schuman het seculiere karakter van de staat ten volle, maar stemde hij er nooit mee in om tegen zijn geweten in te handelen, dat gevormd was in gehoorzaamheid aan de geboden van God en de wetten van de Kerk.“

Professor Edoardo Zin, een postulator voor de zaligverklaring van Robert Schuman, heeft veel studies gewijd aan het gedachtegoed van de Franse staatsman.

Zin vertelde aan de Register dat de zaak voor de zaligverklaring van Schuman begon op verzoek van lekenchristenen, voornamelijk levende medewerkers, vrienden en kennissen van Schuman.

Zin zei dat het bisdom Metz een rapport naar het Dicasterie voor de Heiligverklaringen stuurde, bestaande uit 250 kilo aan documenten en meer dan 15.000 pagina’s met toespraken, interventies in beide kamers en conferenties die over de hele wereld werden gehouden. In 2021 werd de „Vader van Europa“ — zoals Zin hem omschreef — „eerwaardig“ verklaard.

Om de heldhaftige deugden van een potentiële zalige aan te tonen, is het ook noodzakelijk zijn geloofsleven te beoordelen.

Schuman „beleefde de politiek als een weg naar heiligheid“, aldus Zin, terwijl „zijn geloof werd bezield door een missionaire drang die vooruitliep op de geest van het Concilie: het werd gevoed door het Woord van God en de liturgie.“

„Hij zag God aanwezig in de menselijke geschiedenis en ontdekte in elke persoon een bestemming, met zijn of haar rechten en waardigheid. Hij was ervan overtuigd dat politici geroepen zijn om vrijwillig mee te werken aan dit goddelijke plan en aan de verwezenlijking ervan. ”

Volgens Zin waren Schumans politieke inzichten ongetwijfeld geïnspireerd door het katholieke geloof. In 1950 bemiddelde Schuman in een overeenkomst tussen Duitsland en Frankrijk over de productie van staal en kolen, om oorlog tussen Europese landen na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog „ondenkbaar“ te maken. De overeenkomst werd bekendgemaakt in de beroemde „Verklaring van Schuman“, die de basis legde voor wat later de Europese Unie zou worden.

„Denk maar eens,” benadrukt de wetenschapper, „aan zijn dramatische gebaar om als eerste de hand te reiken naar zijn voormalige vijand, als minister van een land dat de Tweede Wereldoorlog had gewonnen, en om vergeving en verzoening te vragen voordat hij het proces van Europese integratie in gang zette.”

Maar wat hield het Europese project voor de staatsman in? „Schuman”, legt Zin uit, „zag de Europese Gemeenschap (zoals die toen heette) niet alleen als een economische gemeenschap of een militaire eenheid, maar als een spirituele en culturele gemeenschap.”

Die visie kwam ook tot uiting in de toespraak van Leo XIV in het conferentiecentrum „Robert Schuman” in Metz.

Voor de paus was het bezoek aan het geboorteland van Schuman een manier om dieper in te gaan op het thema Europa, met name de christelijke wortels ervan.

De Heilige Vader heeft een open uitnodiging om het Europees Parlement in Straatsburg te bezoeken, zoals paus Franciscus dat in 2014 deed. Wanneer dit bezoek plaatsvindt – volgens geruchten volgend voorjaar – zal het weer een stap zijn in de verwezenlijking van Schumans visie op een verenigd Europa.

Andrea Gagliarducci Andrea Gagliarducci is een Italiaanse journalist voor Catholic News Agency en Vaticaan-analist voor ACI Stampa. Hij schrijft ook voor de National Catholic Register.