De crisis in huwelijken is niet alleen meer een westers probleem

16 oktober – Een huwelijksmis in een katholieke kerk in Manilla, Filippijnen, op 12 juni 2016. Foto: Nomad1988/Shutterstock |

Abby Strelow Vaticaan 12 oktober 2026

De bijeenkomst van het Vaticaan over ‘Amoris Laetitia’ zet de wereldwijde teloorgang van het huwelijk en het gezin in de schijnwerpers, ook in traditioneel katholieke landen zoals Polen en de Filippijnen.

Nu de voorzitters van bisschoppenconferenties uit de hele wereld in het Vaticaan bijeenkomen voor een wereldwijde top over het gezin van 7 tot 14 oktober, raken bij de discussies over de achteruitgang van het huwelijk en het gezin steeds vaker ook landen betrokken die ooit bastions van een sterk gezinsleven waren.

Hoewel kwesties als samenwonen, echtscheiding en lage huwelijks- en vruchtbaarheidscijfers doorgaans worden geassocieerd met de westerse secularisatie, blijkt uit statistieken steeds vaker dat deze problemen ook voet aan de grond krijgen in Afrika, Azië en zelfs in eens zo sterk katholieke landen als Polen en de Filippijnen.

„De westerse huwelijksproblemen verspreiden zich naar het oosten en het zuiden”, vertelde Mark Regnerus, voorzitter van het Austin Institute for the Study of Family and Culture, aan de Register. „Wat er in de Verenigde Staten gebeurt, heeft dus ook elders zijn weerslag.”

Soortgelijke zorgen zijn geuit binnen de muren van de Paulus VI-synodezaal, waar 200 kerkleiders de uitdagingen bespreken waarmee het gezin wordt geconfronteerd, tien jaar na de afkondiging van Amoris Laetitia door paus Franciscus.

In zijn toespraak van 8 oktober tot de vergadering zei kardinaal Filipe Neri Ferrão uit Goa, India, dat hoewel „het gezin in heel Azië de hoeksteen van de samenleving blijft“, „het gezinsleven ingrijpende en radicale veranderingen ondergaat“, waaronder de opkomst van samenwonen „te midden van veranderende opvattingen over gender en relaties in stedelijke omgevingen“.

Julie Hanlon Rubio, een theologe van de Santa Clara University die als deskundige aan de bijeenkomst deelneemt, vertelde de vergadering op 12 oktober dat „de wereldwijde trend weg van het huwelijk in een stroomversnelling komt“, waarbij zij verwees naar dalende huwelijkscijfers in de Filippijnen, Polen, Argentinië en Zuid-Afrika.

„De trends van dalende huwelijks- en vruchtbaarheidscijfers, van bruiloften en doopsel, zijn op sommige plaatsen al een feit, komen op andere plaatsen net op gang en stuiten op weerstand in enkele gevallen, maar historici die de ontwikkeling van het huwelijk en het gezin bestuderen, suggereren dat deze daling zich zal blijven uitbreiden“, aldus Rubio, die opmerkte dat „we een nieuwe fase lijken binnen te gaan waarin het huwelijk in toenemende mate een keuze wordt“.

Problematisch ‘westers model’

Volgens Regnerus, die tijdens het Amoris Laetitia-evenement in Rome was, is een belangrijke oorzaak van de wereldwijde afname van het huwelijk dat er een westerse benadering wordt uitgedragen die het huwelijk ziet als een ‘bekroning’, die pas wordt aangegaan nadat individuen hun volwassen leven op orde hebben.

Deze benadering, die gebruikelijk is in de Verenigde Staten en andere welvarende landen, creëert een model waarin het huwelijk eerder een handelswaar is dan een noodzaak. Als gevolg daarvan kiezen minder stellen ervoor om te trouwen, en degenen die dat wel doen, stappen pas veel later in hun leven in het huwelijk.

„Het westerse model is geen kracht“, zei hij. „Omdat we het huwelijk niet nodig hebben, maar het toch willen, trouwen we met veel voorwaarden.“

Regnerus merkte bezorgd op dat het model met ‘voorwaarden’, dat wordt geassocieerd met samenwonen, dalende geboortecijfers en toenemende echtscheidingen, het functionele huwelijksmodel begint te vervangen in delen van de wereld die niet dezelfde economische en persoonlijke stabiliteit kennen als westerse landen.

„[In veel landen] heb je het huwelijk nodig omdat het werkt en je leven er zonder armer door wordt, maar zo ziet het huwelijk er niet uit in een Amerikaans, Frans of Spaans huwelijk“, zei hij. „Maar omdat we onze cultuur daar hebben geïntroduceerd, zien ze wat wij zowel economisch als op het gebied van huwelijk en gezin hebben, en gaan ze min of meer soortgelijke dingen verlangen. Maar die dingen zijn niet per se goede dingen.“

Regnerus voegde eraan toe dat de opkomst van snelle media ervoor heeft gezorgd dat westerse beelden van het huwelijk via sociale media en popcultuur zelfs de uithoeken van Afrika hebben bereikt, waardoor het begrip van mensen over deze instelling is verschoven.

“Ze willen dat het huwelijk net zo is als het onze,” zei hij.

Volgens pater Paul Sullins, senior onderzoeksmedewerker bij het Ruth Institute en gepensioneerd hoogleraar aan de Catholic University of America, is de huidige ontwrichting van het gezin „niet louter een westers fenomeen“, maar „een kenmerk van de moderniteit zelf, althans sinds de Industriële Revolutie“.

Hij vertelde aan de Register: „Wat de moderniteit in alle levenssferen heeft gedaan, is instellingen herinterpreteren in termen van hun functies. De vroegere functies van het gezin — seksuele expressie, economische onafhankelijkheid, het baren van kinderen, de opvoeding van kinderen, de definitie van mannelijke en vrouwelijke rollen, en solidariteit tussen generaties — zijn allemaal losgekoppeld, zodat mensen deze kunnen nastreven los van gezinsverplichtingen.”

Wereldwijde achteruitgang

Zelfs in landen die van oudsher een sterke oosters-orthodoxe en rooms-katholieke identiteit hebben, ziet de toestand van het gezin als instelling er steeds somberder uit.

Als bijzonder problematisch voorbeeld noemde Regnerus Polen, waar het aantal huwelijken met bijna 30% is gedaald. Uit gegevens van het door de staat gerunde bureau voor de statistiek bleek dat het geboortecijfer van het land in 2024 het laagste was sinds het begin van de 19e eeuw, en dat het vruchtbaarheidscijfer, dat al ruim onder het vervangingsniveau lag, blijft kelderen.

Ook landen in het Zuiden ontsnappen niet aan de besmettelijke golf van gezinsverval. Uit een recent onderzoek bleek dat het huwelijkscijfer in Zuid-Afrika is gedaald van ruim 3 per 1.000 inwoners in het begin van de jaren 2000 tot ongeveer 1,7 per 1.000 in 2023, terwijl de mediane huwelijksleeftijd voor zowel mannen als vrouwen de afgelopen twee decennia met meer dan zeven jaar is gestegen. Ook het samenwonen neemt toe: volgens de studie vindt nu ongeveer 61% van de geboorten in Zuid-Afrika plaats buiten het huwelijk.

Volgens kardinaal Oswald Gracias, emeritus aartsbisschop van het aartsbisdom Bombay in India, heeft het secularisme een diepgaande invloed gehad in Azië, met name in stedelijke gebieden. Hij voegde eraan toe dat nieuwe uitdagingen, zoals een toename van gemengde huwelijken (waarbij de ene partner katholiek is en de andere niet gedoopt), een extra oproep vormen tot een nieuwe pastorale aanpak.

„Ook deze gezinnen hebben speciale begeleiding nodig. We gaan nu over op een nieuwe aanpak, waarbij oudere gezinnen jongere gezinnen begeleiden”, aldus kardinaal Gracias, die eraan toevoegde dat religieuze zusters ook kunnen helpen bij het leiden van het huwelijkspastoraat van de bisdommen.

Verwachtingen voor de bijeenkomst in het Vaticaan

De bijeenkomst in het Vaticaan deze week is een poging om verder te werken aan een pastoraal kader dat erop gericht is zowel de schoonheid van het gezin te behouden als mensen in moeilijke gezinssituaties met genade en zachtheid bij te staan.

Kardinaal Gracias sprak de hoop uit dat de bijeenkomst in het Vaticaan “aanzet zal geven tot een betere voorbereiding op het huwelijk, betere begeleiding – met name in de eerste jaren –, hulp voor huwelijken die in moeilijkheden verkeren, en effectievere en bekwamere huwelijksrechtbanken” zal bieden als pastorale aanpak voor gezinnen in het Zuiden.

Hoewel hij hoopt dat de top een bron van verbinding en bemoediging voor de bisschoppen zal zijn, merkte Regnerus ook op dat hij niet verwacht dat er uit de bijeenkomst belangrijke leerstellige of pastorale ontwikkelingen zullen voortkomen.

„Het is de eerste grote bijeenkomst die ze over het huwelijk hebben gehouden”, zei hij. „En aangezien het geen formele synode is waarbij over paragrafen wordt gestemd, is het meer een raadpleging. We weten dus niet wat er gaat gebeuren.”

Toch benadrukte Regnerus dat zowel „een visionaire bisschop als actieve leken“ nodig zijn voor het herstel van een bloeiend katholiek gezinsleven over de hele wereld.

„[Bisschoppen] zijn geneigd te denken dat ze lokaal niet veel invloed hebben, behalve op de gelovigen“, zei hij. „Maar zij zijn voorbeelden. Hun leer is van groot belang.“

Abby Strelow Abby Strelow is freelancejournaliste en studente in de lichting van 2028 aan de Universiteit van Notre Dame. Ze studeert theologie en volgt het Programma voor Liberale Studies.