Na 7 oktober is het Midden-Oosten veranderd — maar waarin?

20 oktober 2026 – Mensen verzamelen zich op 7 oktober 2026 rond de met rode kleurstof gevulde Dizengoff-fontein in Tel Aviv, ter gelegenheid van de derde verjaardag van de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober. Foto: Jack Guez / AFP via Getty Images |

NCRegister – Alberto M. Fernandez |

COMMENTAAR: De geschiedenis verloopt vaak niet zoals de samenzweerders denken — en een oorlog heeft, eenmaal ontketend, zijn eigen helse, meedogenloze logica.

Wisten de Servische nationalisten die in 1914 in Sarajevo een Oostenrijkse aartshertog vermoordden, dat hun daden zouden leiden tot miljoenen doden en de ondergang van vier grote en eeuwenoude rijken? Waarschijnlijk niet, maar dat is wel wat er gebeurde.

De derde verjaardag van de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 is een geschikt moment om terug te blikken op gebeurtenissen die zich nog steeds ontvouwen en om ons te realiseren dat de geschiedenis vaak niet verloopt zoals de samenzweerders denken – en dat oorlog, eenmaal ontketend, zijn eigen helse, meedogenloze logica heeft.

De aanval van Hamas op die dag leidde niet alleen tot een oorlog; hij leidde tot een reeks conflicten die nog steeds voortduren. De oorlog in Gaza, vanwaar Hamas Israël binnenviel en een bloedbad en chaos aanrichtte, eindigde min of meer in oktober 2025. In militair opzicht was de oorlog een verpletterende nederlaag voor Hamas: bijna de gehele leiding kwam om het leven en een zegevierend Israël controleert nu de helft van de Gazastrook.

Af en toe vinden er nog steeds Israëlische aanvallen op de regio plaats, en bij een aanval vorige week kwamen verschillende burgers om het leven, waaronder twee van de weinige overgebleven christenen in Gaza: de Grieks-orthodoxe Maysa Khader Ibrahim Abu Daoud en haar dochter, Mary Hafez Michel Najjar.

In een boodschap aan de enige katholieke priester van Gaza schreef paus Leo XIV: „Sinds ik het pijnlijke nieuws over de dood van Maysa en Mary heb vernomen, bid ik tot God voor hen, voor hun families en voor de hele gemeenschap van Gaza. Hoe lang nog, o Heer?“

Israël behaalde een militaire overwinning in Gaza en boekte ook succes in Libanon, waar de terreurgroep Hezbollah – tot grote ontsteltenis van veel Libanezen – tweemaal de oorlog met Israël was aangegaan: in oktober 2023 ter ondersteuning van Hamas en in maart 2026 ter ondersteuning van Iran. Op verschillende momenten tijdens de oorlog werd Israël aangevallen (en sloeg het hard terug) vanuit Gaza, Libanon, Syrië, Irak, Iran en Jemen.

Maar de Israëlische overwinning in Gaza en Libanon, en het indrukwekkende vermogen van Israël om terug te slaan tegen Iran en zijn bondgenoten, gingen niet zonder reële kosten gepaard.

Meer dan 1.100 Israëlische soldaten zijn sinds 7 oktober omgekomen, en bijna 1.000 Israëlische burgers zijn vermoord. Het dodental onder Libanezen en Palestijnen, zowel strijders als burgers, is zeer hoog geweest. Maar zelfs nu Israël de overhand heeft in de strijd, heeft de oorlog de Israëlische burgerbevolking enorm onder druk gezet. Terwijl veel jonge Israëli’s meerdere uitzendingen hebben meegemaakt, hebben tienduizenden ultraorthodoxe mannen geweigerd dienst te doen in de Israëlische Defensiemacht.

Hoewel een zegevierend Israël een prijs heeft betaald voor de overwinning, terwijl de aanstichters bij Hamas en in Libanon een veel hogere prijs hebben betaald in de nederlaag, is de politieke situatie — althans in het Westen — omgekeerd.

De oorlog in Gaza heeft het latente en groeiende antisemitisme een enorme impuls gegeven, vaak aangewakkerd door politiek links en door islamisten, dat is zeker, maar het wordt over de hele linie gevoeld. Israël lijkt in het Westen meer geïsoleerd dan het in jaren is geweest. Negatieve opvattingen over Israël blijven toenemen in de Verenigde Staten, vooral onder jongeren. En hoewel het onder Democraten veel erger is dan onder Republikeinen, zijn de negatieve trends wijdverbreid. In West-Europa zijn de cijfers nog slechter.

Maar deze kloof tussen militaire overwinning en politieke achteruitgang, tussen de tegenstrijdige percepties van toenemende zwakte of kracht, is niet uniek voor Israël. Het lijkt een contrast te zijn dat sinds oktober 2023 bestaat tussen verschillende spelers in de oorlogen in het Midden-Oosten.

In 2026 werd Iran aanvankelijk geprezen als een grote overwinnaar in de oorlog die de Verenigde Staten had vernederd. Nu lijkt het Iraanse regime een „langzame ineenstorting“ te ondergaan. Het besluit van president Trump om oorlog te voeren is alom verguisd en is impopulair, maar het lijkt erop dat de Verenigde Staten eindelijk de overhand krijgen. De Houthi’s in Jemen mengden zich in 2023 in de oorlog en leken nog vorige maand op een verwoestende opmars te zijn. Het laatste nieuws uit Jemen lijkt te wijzen op afnemende kracht, nu de door Saoedi-Arabië gesteunde Jemenitische strijdkrachten de Houthi’s met succes terugdringen.

De oorlog heeft de regio ingrijpend veranderd, zeker op veel negatieve manieren, mogelijk ook op enkele positieve, maar het is niet helemaal duidelijk welke dat zijn. Misschien zullen we dat pas over jaren weten. Trends die een bepaalde richting leken in te slaan, zijn illusoir of onjuist gebleken. De oorlog speelde een sleutelrol bij de val van het regime van Assad in Syrië in december 2024. Zullen de Houthi’s ook ten val komen? En Iran? Zullen zij er werkelijk sterker uitkomen, of is dat slechts wensdenken onder aanhangers die Israël en de Verenigde Staten verachten? Men hoeft alleen maar terug te denken aan de dramatische gebeurtenissen van de Eerste Wereldoorlog, toen Duitsland in maart 1918 in het oosten de overwinning behaalde op Rusland, om acht maanden later de hele oorlog te verliezen.

Het is vrijwel zeker dat de Verenigde Staten zich minder in de regio zullen mengen zodra het stof is neergedaald. Hoewel de Amerikaanse vliegdekschepen onoverwinnelijk en onaangetast bleven, waren de Amerikaanse bases in de Golf en Jordanië een makkelijk doelwit voor Iraanse raket- en drone-aanvallen. De oorlog heeft veel zwakke punten aan het licht gebracht, en misschien ook enkele verborgen sterke punten. De Amerikaanse aanwezigheid in de regio zal afnemen, iets wat veel Amerikanen zullen toejuichen.

Hoewel christenen in het Midden-Oosten de afgelopen drie jaar geen strijdende partijen waren, waren zij wel onschuldige slachtoffers in Gaza en in Libanon (christenen waren ook doelwitten in Israël en in de vele andere landen die door Iran werden aangevallen). Alle factoren die er al decennialang toe hebben bijgedragen dat christenen de regio verlaten – onrust, onveiligheid, economische crisis, onzekerheid – zijn door deze oorlog nog versterkt.

De Britse premier Neville Chamberlain zei in 1938 de beruchte woorden dat er in oorlog „geen winnaars zijn; iedereen is een verliezer“. Een jaar later vocht hij tegen de nazi’s en verwachtte hij zeker te winnen.

Deze oorlog in het Midden-Oosten is nog niet helemaal voorbij. Op dit moment woedt hij ook niet echt meer, behalve in Jemen, maar het is eerder een zacht sudderend vuur dat nog steeds op hoog vuur kan worden gezet. De verwarde kluwen van wat op 7 oktober begon, is nog niet volledig ontrafeld.