25 mei 2026 – Foto: Daniel Ibanez/EWTN News |
Als de eerste encycliek van zijn pontificaat kan Magnifica Humanitas, gepubliceerd op maandag, worden beschouwd als een aanwijzing van de doctrinaire benadering van paus Leo XIV.
Een van de meest opvallende aspecten van magisteriële documenten zoals encyclieken is de inspiratiebronnen waarop de paus buiten de strikt kerkelijke sfeer steunt — dat wil zeggen, niet alleen citaten van grote theologen, kerkvaders of pontificaten, maar ook verwijzingen naar tradities en disciplines buiten de Kerk.
Zo noemt Leo XIV Viktor Frankl, de arts en overlevende van vier nazi-concentratiekampen, waaronder Auschwitz, tussen 1942 en 1945. Uit die extreme ervaring — gekenmerkt door de totale vernietiging van zijn omgeving en de uitroeiing van zijn dierbaren — ontstond zijn universele werk “De zin van het bestaan,” waarin Frankl betoogt dat het leven ondanks het lijden de moeite waard blijft.
De paus wijst ook op de “bijna profetische betekenis” van verschillende culturele uitingen: Beethovens Negende Symfonie, die hij beschrijft als een “verlangen naar eenheid”; Pablo Picasso’s “Guernica,” “als een aanklacht tegen ontmenselijking”; en Steven Spielbergs film “Schindler’s List,” “als een oproep om het verleden niet in de vergetelheid te laten raken.”
In de encycliek waarschuwt de pontifex voor de risico’s voor het democratisch leven in een context waarin “de vraag naar wat waar is zijn interesse verliest,” waardoor pragmatisme de plaats inneemt van “wat nuttig of effectief lijkt.”
Om de gevolgen van deze onverschilligheid ten opzichte van de waarheid te illustreren — die volgens de paus “langzaam maar onverbiddelijk naar totalitarisme leidt” — wendt hij zich tot de Duits-Amerikaanse filosofe en politieke theoretica Hannah Arendt.
In “The Origins of Totalitarianism,” gepubliceerd in 1951, stelt Arendt dat de ideale onderdanen van dergelijke regimes niet noodzakelijk degenen zijn die ideologisch overtuigd zijn, maar juist “mensen voor wie het onderscheid tussen feit en fictie (d.w.z. de realiteit van ervaring) en het onderscheid tussen waar en onwaar (d.w.z. de maatstaven van denken) niet langer bestaan,” zoals geciteerd in Magnifica Humanitas.
De paus noemt ook de katholieke 20e-eeuwse schrijver J.R.R. Tolkien, specifiek “The Lord of the Rings: The Return of the King,” de epische afsluiting van zijn beroemde trilogie. Via tovenaar Gandalf herinnert de paus aan de morele verantwoordelijkheid van elke generatie: “Het is niet aan ons om alle getijden van de wereld te beheersen, maar om te doen wat in ons vermogen ligt om degenen te helpen in de jaren waarin wij geplaatst zijn, het kwaad uit te roeien op de velden die wij kennen, zodat degenen die na ons komen schone aarde hebben om te bewerken.”
Naast deze verwijzingen roept de pontifex de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten op, geassocieerd met het leiderschap van Martin Luther King Jr., evenals het einde van de apartheid in Zuid-Afrika na de vrijlating van Nelson Mandela en zijn besluit om de toekomst niet aan haat “over te geven.”
De magisteriële tekst erkent ook het getuigenis van “moedige en genereuze” vrouwen zoals Sint Laura Montoya, Sint Teresa van Calcutta, Dorothy Day en Elisabeth Elliot (1926–2015), een invloedrijke Amerikaanse christelijke missionaris, schrijfster en spreker.
Naast hen noemt Leo vooraanstaande figuren uit verschillende kennisvelden en sociale acties die niet per se katholiek zijn. Onder hen zijn Marie Curie (1867–1934), pionier in de studie van radioactiviteit en de eerste persoon die twee Nobelprijzen in verschillende vakgebieden (natuurkunde en scheikunde) ontving; Maria Montessori, de Italiaanse arts, opvoedkundige en filosoof die het onderwijs revolutioneerde door het kind centraal te stellen in het leerproces; en Wangari Maathai (1940–2011), de Keniaanse activiste, oprichter van de Green Belt Movement, en de eerste Afrikaanse vrouw die in 2004 de Nobelprijs voor de Vrede ontving voor haar bijdrage aan duurzame ontwikkeling, democratie en vrede.
Hij verwijst ook naar Benazir Bhutto (1953–2007), een prominente Pakistaanse politica en de eerste vrouw die werd gekozen om een moslimmeerderheidsland te besturen, en twee keer premier was, van 1988–1990 en 1993–1996.
Allen samen, met vele andere vrouwen van verschillende continenten, hebben volgens Leo XIV door hun inzet bijgedragen aan “het menselijker maken van de geschiedenis.”
Bovendien citeert de paus in het gedeelte over onderwijs Plato — specifiek zijn Zevende Brief, daterend uit 353 v.Chr. — waarin de Griekse filosoof, die zijn verblijf in Syracuse onder de tirannen Dionysius de Oudere en Dionysius de Jongere beschrijft, een deel van zijn politieke en ethische doctrine uiteenzet.
De encycliek belicht ook religieuze gemeenschappen die ervoor kiezen te leven op arme en gevaarlijke plaatsen. De paus noemt hen “martelaren van broederschap en gerechtigheid,” zoals Sint Maximiliaan Maria Kolbe, Sint Óscar Romero en Zalige Enrique Angelelli; evenals andere getuigen die, onder harde en vaak onmenselijke omstandigheden, de hoop van het Evangelie en de waardigheid van de mens hebben belichaamd, zoals de Eerwaarde François-Xavier Nguyễn Văn Thuận.
Dit verhaal werd oorspronkelijk gepubliceerd door ACI Prensa, de Spaanstalige zusterdienst van EWTN News. Het is vertaald en aangepast door EWTN News English.
Gerelateerd
