Het leiderschap van de SSPX tegen Schrift en Traditie

22 juni 2026 – Nieuwe priesters liggen in aanbidding neer tijdens de wijdingsmis van de Priesterbroederschap Sint-Pius X in Écône, Zwitserland, op 29 juni 2009. Foto: Fabrice Coffrini / AFP/Getty |

NCRegister – George Weigel Commentaren

COMMENTAAR: Zelfs als de Priesterbroederschap Sint-Pius X op het laatste moment nog op de rem trapt en geen formele schismatieke daden verricht, blijft het ernstige probleem dat de SSPX vormt bestaan.

De Heilige Stoel heeft verklaard dat, indien de Priesterbroederschap Sint-Pius X (SSPX) in juli doorgaat met de wijding van bisschoppen zonder pauselijk mandaat, dit inhoudt dat zij die die bij deze onrechtmatige wijdingen zijn betrokken, automatisch (latae sententiae) geëxcommuniceerd worden — dat wil zeggen, geëxcommuniceerd door hun eigen daden.

Men mag, ja men moet zelfs, hopen dat het niet zover komt. Maar zelfs als de SSPX op het laatste moment op de rem trapt en geen formele schismatieke daden begaat, zal het ernstige probleem dat de SSPX vormt, blijven bestaan.

Dat werd vrij duidelijk gemaakt door de „Verklaring van het katholieke geloof gericht aan paus Leo XIV” van 14 mei, waarin de leiding van de SSPX, al dan niet bewust, verklaart dat zij het geloof van de katholieke Kerk niet deelt.

Neem bijvoorbeeld de allereerste zin van de Verklaring, waarin de SSPX verklaart dat „Onze Heer Jezus Christus … het Oude Verbond definitief nietig heeft verklaard”. Dat zou de Sint-Paulus geschokt hebben, die worstelde met de ingewikkelde vraag naar de relatie tussen de uitverkiezing van Israël en het Nieuwe Verbond, waarbij de heidenen in Gods heilsplan werden opgenomen, en die onder goddelijke inspiratie schreef: „Zij zijn Israëlieten, en aan hen behoren het zoonschap, de heerlijkheid, de verbonden, de wetgeving, de eredienst en de beloften“ (Romeinen 9:4). Niet „toebehoorden”, maar „toebehoren”.

Twee hoofdstukken later benadrukt Paulus dat „wat de uitverkiezing betreft, zij [het Joodse volk] geliefd zijn omwille van hun voorvaderen. Want de gaven en de roeping van God zijn onherroepelijk” (Romeinen 11:28-29). God komt niet terug op zijn beloften, en het Oude en Nieuwe Testament vormen een eenheid, zoals de Kerk al twee millennia lang consequent heeft bevestigd. De verklaring van de SSPX ontkent dit.

De verklaring stelt verder dat „iedere mens lid moet zijn van de katholieke Kerk om zijn ziel te redden, en dat er slechts één doop is als middel om in haar opgenomen te worden. Deze noodzaak geldt voor de gehele mensheid zonder uitzondering en omvat zonder onderscheid christenen, joden, moslims, heidenen en atheïsten.” De hel van de SSPX is dus behoorlijk goed bevolkt en omvat ook uw lutherse, anglicaanse, joodse, moslim- en ongelovige vrienden en familieleden.

Dit is echter precies de extreme verdraaiing van de oude stelregel extra ecclesiam nulla salus (geen verlossing buiten de Kerk), waarvoor pater Leonard Feeney in 1953 werd geëxcommuniceerd, waarbij de theologische grondslag voor die sanctie werd gelegd door een verklaring van het Heilig Officie uit 1949, goedgekeurd door paus Pius XII.

Ironisch genoeg bevestigt de verklaring van de SSPX dat „het ontkennen van zelfs maar één enkele waarheid van het geloof het geloof zelf vernietigt en elke gemeenschap met de katholieke Kerk radicaal onmogelijk maakt“. Toch is dat precies wat de SSPX doet door Gods beloften aan het joodse volk „definitief nietig“ te verklaren en door de meest extreme interpretatie te geven aan extra ecclesiam nulla salus. De SSPX spreekt daarmee de leer van grootheden als de heilige Augustinus en de heilige Thomas van Aquino tegen, evenals de pauselijke veroordelingen van het jansenisme en de leer van de zalige Pius IX in Quanto Conficiamur Moerore over de beschikbaarheid van genade buiten de sacramenten om.

Het is al lang duidelijk dat de wortel van de door aartsbisschop Marcel Lefebvre gestarte beweging, die vandaag de dag voortleeft in de SSPX, niet louter de afwijzing door de aartsbisschop van de postconciliaire liturgie was, maar een afwijzing van de leer van het Tweede Vaticaans Concilie over de Kerk, het heil, de godsdienstvrijheid, de verhoudingen tussen Kerk en staat, en de relatie van de Kerk tot andere religies.
In dit verband moet worden bedacht dat aartsbisschop Lefebvre tijdens de Tweede Wereldoorlog een aanhanger was van maarschalk Henri Pétain en het collaborerende Vichy-regime in Frankrijk: een regime dat de moderniteit met wortel en tak verwierp.
Elementen van Vichy ontaardden uiteindelijk in een dodelijk antisemitisme dat deels voortkwam uit de verwerping van Romeinen 9-11, die ook door de SSPX-verklaring wordt verworpen. Om temidden van de hedendaagse antisemitische wandaden ook maar de geringste echo van die smakeloze geschiedenis te laten weerklinken, is, op zijn zachtst gezegd, angstaanjagend kortzichtig.
In mei merkte een vooraanstaande Italiaanse historicus, verwijzend naar de bisschopswijdingen die de SSPX van plan is uit te voeren en de excommunicaties die daar automatisch op zullen volgen, op dat „wat er in juli zal gebeuren, niet het bouwen van een brug zal zijn, maar het creëren van een nieuwe kloof tussen [de wereld van de SSPX] en de Heilige Stoel.” Dat klopt.
Dat zal echter alleen gebeuren als de meer dan 700 priesters, meer dan 200 seminaristen en honderdduizenden leken die bij de SSPX betrokken zijn, op sekte-achtige wijze blijven instemmen met de heterodoxie van de SSPX-leiding, wier bewering dat zij de enige ware katholieken zijn, de kerkelijke bruggen zal doen ontploffen en de trieste kloven zal creëren die daaruit voortvloeien. De mensen die geestelijke voeding vinden in de miscentra van de SSPX verdienen beter dan dat.

George Weigel George Weigel is vooraanstaand senior fellow en bekleedt de William E. Simon-leerstoel in katholieke studies aan het Ethics and Public Policy Center in Washington.