4 oktober 2026 – Paus Leo XIV tijdens de algemene audiëntie op het Sint-Pietersplein op 27 mei 2026. Foto: Daniel Ibáñez / EWTN News |
NCRegister – Andrea Gagliarducci Commentaren |
COMMENTAAR: Er zal geen echte terugkeer naar de ‘normale situatie’ plaatsvinden — niet als ‘normaal’ betekent ‘zoals het was vóór Franciscus’.
Het nieuws dat Leo XIV heeft besloten de salarisverlagingen voor kardinalen die zijn voorganger had doorgevoerd, ongedaan te maken, heeft een grotere symbolische impact gehad dan men zou denken.
Tijdens de COVID-19-pandemie en de economische crisis heeft paus Franciscus de salarissen van de kardinalen – de zogenaamde ‘kardinaalsbijslag’ – verlaagd, en deze maatregel haalde zeker de krantenkoppen.
Het besluit van paus Leo kan in het debat slechts tot twee conclusies leiden: ofwel heeft de paus de zaken weer terug naar normaal gebracht, nu de noodtoestand voorbij is, ofwel kiest de paus gewoon zijn eigen koers en herstelt hij de privileges van de kardinalen.
Deze twee interpretaties geven echter waarschijnlijk geen volledige verklaring voor wat er vandaag de dag gebeurt.
Leo is geen man van radicale veranderingen, en hij wil zich zeker niet profileren als een paus die de continuïteit met vroegere pausen heeft verbroken, en al helemaal niet met zijn directe voorganger, Franciscus.
Hij toont zich echter wel een paus met zijn eigen pragmatisme, waardoor hij bepaalde maatregelen kan ‘aanpassen’.
Franciscus heeft namelijk niet alleen de salarissen van de kardinalen verlaagd. Hij heeft ook iedereen opgedragen marktconforme huur te betalen voor de appartementen die zij op grond van hun ambt kregen, waarmee hij in feite duidelijk maakte dat hij de kardinalen hun privileges wilde ontnemen en dicht bij de mensen wilde blijven, zelfs wat hun behoeften betreft.
Hoewel deze keuzes veel stof deden opwaaien in de media, onthulden ze ook een verlangen om kerkleiders tot zondebokken te maken voor alle kwaad.
Het Vaticaanse systeem is namelijk niet in het leven geroepen om mensen te verrijken of privileges te verlenen. Het is juist opgezet om iedereen die in het Vaticaan werkt een waardig leven te laten leiden.
De salarissen in het Vaticaan zijn niet bijzonder hoog, en dat geldt ook voor het salaris van een kardinaal.
Kardinalen ontvangen ongeveer 5.000 euro per maand, maar dit bedrag dekt huisvestingskosten, salarissen voor degenen die de kardinalen helpen bij het huishouden, en kosten voor officiële reizen. In feite gaat het om een soort dagvergoeding – en geen bijzonder hoge – die elke kardinaal op grond van zijn functie ontvangt.
Het Vaticaan heeft in de loop der jaren een aanzienlijk vastgoedvermogen opgebouwd, dat voornamelijk wordt beheerd door de Administratie van het Patrimonium van de Apostolische Stoel (APSA) of het Dicasterie voor Evangelisatie, maar er zijn bijvoorbeeld ook eigendommen die tot de Pauselijke Huishouding behoren.
Dit onroerend goed is verhuurd en gebruikt om inkomsten te genereren. Het is ook verhuurd aan medewerkers van het Vaticaan tegen prijzen die over het algemeen onder de marktwaarde liggen. Hierdoor hebben medewerkers met bescheiden salarissen — ook al zijn die belastingvrij — toegang tot behoorlijke huisvesting.
Wanneer een prelaat naar Rome wordt geroepen, krijgt hij vanwege zijn functie een kantoorappartement toegewezen dat hij gratis mag gebruiken. Hierdoor hoeft de prelaat geen extra kosten te maken voor een taak die hij niet zelf had gevraagd, maar die hem was toevertrouwd.
Het economische systeem van het Vaticaan is erop gericht iedereen te helpen een waardig leven te leiden. De Vaticaanse supermarkt is bijvoorbeeld opgericht om medewerkers een plek te bieden waar ze tegen betaalbare prijzen kunnen winkelen, en het Vaticaanse winkelcentrum, gevestigd in wat ooit het treinstation van de kleine stadstaat was, dient hetzelfde doel.
Bovendien kent het Vaticaan geen belastingen. Salarissen worden daarom netto uitbetaald, en ook de Vaticaanse tankstations profiteren van het ontbreken van Italiaanse staatsbelastingen. Maar alleen Vaticaanse medewerkers kunnen van deze voordelen profiteren, zodat er geen oneerlijke concurrentie met de Italiaanse staat ontstaat. Ze bieden echter wel de mogelijkheid om beter te leven en zin te geven aan hun aanwezigheid in het Vaticaan.
Onder paus Franciscus verdwenen deze „voordelen“ geleidelijk. Vastgoed werd bestemd voor winstdoeleinden en in sommige gevallen werd het beheer ervan uitbesteed aan externe bedrijven. De Vaticaanse supermarkt, de Annona, is uitbesteed aan een Italiaanse supermarktketen.
Last but not least probeerde Franciscus de economische crisis te boven te komen door de dagvergoedingen van de kardinalen te verlagen, waardoor hij hen in feite tot doelwit maakte.
Leo XIV is begonnen deze trend om te keren, te beginnen met de salarisverlagingen. Daarnaast heeft de paus de bevriezing van anciënniteitsverhogingen, die eveneens onder paus Franciscus was ingevoerd, opgeheven. Maar de salariskwestie gaat hand in hand met een ander feit: de financiën van het Vaticaan verkeren niet in zo’n benarde situatie als de laatste financiële rapporten van het pontificaat van paus Franciscus suggereerden.
De schulden zouden 200 miljoen euro bedragen, maar in werkelijkheid bedraagt het tekort 70 miljoen euro. Leo XIV heeft het verzoek van paus Franciscus om uitsluitend via het IOR (het Instituut voor de Werken van de Religie, in de volksmond bekend als de „Vaticaanse bank“) te investeren, afgewezen, en hij heeft de door Franciscus opgerichte Commissie voor Donaties opgeheven, al was het maar omdat de Heilige Stoel al afdelingen heeft die verantwoordelijk zijn voor het inzamelen van donaties.
Deze terugkeer naar de normale gang van zaken houdt echter kleine aanpassingen in, geen verandering in de algemene structuur. De Heilige Stoel vertrouwt nog steeds op uitbesteding – zo heeft het gouverneurschap het beheer van aanbestedingen toevertrouwd aan Consip – en APSA streeft nog steeds naar het vergaren van onroerend goed. Leo heeft zelfs besloten het economisch beleid niet te wijzigen en kardinaal Reinhard Marx voor een derde termijn aan het roer van de Raad voor de Economie te laten staan.
Kortom, Leo heeft geen revoluties ontketend, en dat zal hij waarschijnlijk ook niet doen.
Hij heeft simpelweg een praktische aanpassing doorgevoerd, waarmee hij de wereld laat zien dat het Vaticaanse systeem in feite niet zo slecht is. Integendeel, het moet juist worden verdedigd en ondersteund. Zelfs met geldende regels bestaat er altijd een kans op corruptie.
De paus geeft dus signalen af. Hij brengt kleine aanpassingen aan, maar heeft nog geen definitieve koers uitgezet, en hij is waarschijnlijk nog bezig alle ins en outs van de Heilige Stoel en haar bestuur te leren kennen.
Bovendien heeft Leo nog geen eigen team samengesteld, en het is onwaarschijnlijk dat hij iemand zal vervangen die nog niet aan vervanging toe is. Vóór zijn verkiezing was hij twee jaar werkzaam in de Curie, waarbij hij hartelijke professionele relaties met zijn collega’s onderhield. Het is moeilijk om iemand te ontslaan die je altijd goed heeft behandeld, ongeacht of hij of zij geschikt is voor de functie.
Deze keuzes zouden ook kunnen betekenen dat de paus iedereen die deel uitmaakte van het tijdperk van Franciscus vraagt om verantwoordelijkheid te nemen, schulden af te lossen of fouten te corrigeren die onder het vorige bestuur zijn gemaakt.
In feite zal er geen echte terugkeer naar „normaliteit“ zijn – niet als „normaal“ betekent „zoals het was vóór Franciscus“ – en Leo zal evenmin een reeds lopend proces onderbreken, of het nu gaat om de financiële hervormingen die we hebben besproken of de synodale hervorming, die altijd op ieders lippen ligt.
Leo XIV zal eenvoudigweg zijn focus bijstellen, enkele populistische keuzes achter zich laten en streven naar eenheid in de Kerk.
Dat zal niet gemakkelijk zijn.
Andrea Gagliarducci Andrea Gagliarducci is een Italiaanse journalist voor Catholic News Agency en Vaticaan-analist voor ACI Stampa. Hij levert bijdragen aan de National Catholic Register.
Bron: https://www.ncregister.com/commentaries/pope-leo-salary-decision dd 23 september 2026
Vertaling: EWTN Lage Landen (HR)
Gerelateerd
