Wie zal Leo XIV kiezen om gepensioneerden te vervangen?

14 november 2026 – Paus Leo XIV zwaait naar de gelovigen die op 28 oktober 2026 zijn algemene audiëntie in het Vaticaan bijwonen. Foto: Simone Risoluti / Vatican Media |

Andrea Gagliarducci Vaticaan

ANALYSE: Nu de paus na zijn recente kankerdiagnose door zijn artsen weer geschikt is verklaard voor zijn taken, zal hij binnenkort een aantal belangrijke beslissingen moeten nemen over wie de Curie zal leiden.

Nu artsen paus Leo XIV hebben goedgekeurd voor het merendeel van zijn geplande activiteiten, valt nog te bezien hoe de hervormingen van de Curie zich de komende maanden zullen ontvouwen. Een aantal vooraanstaande prelaten uit het tijdperk van Franciscus gaan namelijk de pensioengerechtigde leeftijd bereiken.

Het nieuws dat Leo geen verdere behandeling nodig heeft voor zijn adenocarcinoom bereikte journalisten laat in de avond (Rome-tijd) op 21 oktober.

Na de chirurgische verwijdering van een longkwab is de paus klaar om weer in het openbaar te verschijnen en heeft hij zijn normale activiteiten, waaronder privé- en algemene audiënties, al hervat. Hoewel zijn geplande bezoek aan de interreligieuze gebedsbijeenkomst in Assisi op advies van zijn artsen werd afgezegd, heeft het Vaticaan bevestigd dat zijn reis naar Argentinië, Peru en Uruguay volgens plan doorgaat.

Als alles qua gezondheid goed blijft gaan – en er is alle reden om aan te nemen dat dit het geval zal zijn – moet het pontificaat zich voorbereiden op zijn meest complexe periode.

Zoals altijd in dergelijke periodes doen geruchten en roddels de ronde.

Tussen nu en februari zal de paus nieuwe prefecten van de dicasteries moeten benoemen ter vervanging van de vertrekkende leiders die de pensioengerechtigde leeftijd al lang hebben overschreden.

Het gaat hierbij om de nieuwe hoofden van het Dicasterie voor de Leken, het Gezin en het Leven; het Dicasterie voor de Heiligverklaringen; het Dicasterie voor de Bevordering van de Christelijke Eenheid en het Dicasterie voor de Goddelijke Eredienst (DDW).

Het Dicasterie voor de Geestelijkheid is iets minder urgent, aangezien de prefect ervan, kardinaal Lazarus You Heung-sik, in november 75 wordt en zijn ambtstermijn zou kunnen worden verlengd.

Het op korte termijn vervangen van de hoofden van de belangrijkste afdelingen betekent een belangrijke wisseling van de wacht, en de keuzes die Leo maakt voor hun opvolgers zullen veelzeggend zijn.

Er zijn verschillende kwesties waarmee rekening moet worden gehouden.

De eerste is de noodzaak van „liturgische vrede”. DDW-prefect kardinaal Arthur Roche, 76, was de meest actieve „handhaver” van Traditionis Custodes, het motu proprio van Franciscus dat de liberaliserende hervormingen van Benedictus XVI ongedaan maakte, waardoor het op grote schaal vieren van de traditionele Latijnse mis (TLM) mogelijk werd. Zelfs vandaag, aan het einde van zijn ambtstermijn als prefect, blijft kardinaal Roche Traditionis Custodes verdedigen en handhaven, waarbij hij soms harde bewoordingen gebruikt tegen degenen die de voorkeur geven aan de traditionele ritus.

De tweede man van kardinaal Roche bij DDW was aartsbisschop Vittorio Francesco Viola. Hoewel hij door sommigen wordt beschouwd als een vijand van de traditie, staat hij in werkelijkheid bekend om zijn nauwgezette, zij het neo-conciliaire ars celebrandi („kunst van het juiste vieren“) wanneer hij de mis opdraagt. Aartsbisschop Viola is inmiddels bevorderd tot aartspriester van de Sint-Pietersbasiliek en is, althans voorlopig, bij de DDW vervangen door de ondersecretaris van het dicasterie.

Leo’s keuze voor de leiding van de DDW zal veel zeggen over hoe hij de liturgische kwestie in de toekomst wil aanpakken.

Sinds zijn verkiezing heeft Leo XIV geen radicale afwijking bevolen van de door Franciscus uitgezette koers als het om de liturgie gaat. Hij heeft echter vermeden beleid strikt naar de letter van de wet af te dwingen, en heeft de beperkingen af en toe zelfs versoepeld.

Bovendien had de nuntius in Engeland, aartsbisschop Miguel Maury Buendía, aan het begin van het pontificaat van Leo kenbaar gemaakt dat toestemming voor het vieren van de TLM op verzoek zou worden verleend. Deelnemers aan de bedevaart naar Parijs-Chartres in 2025 verklaarden ook dat zij een boodschap van de paus hadden ontvangen, een gebaar van oprechte zorg voor een aanzienlijke groep gelovigen die toegewijd is aan de traditionele eredienst.

Over het geheel genomen lijkt Leo XIV de beslissingen van zijn voorganger niet te willen terugdraaien, maar hij wil evenmin onnodige spanningen creëren of in stand houden.

Volgens gesprekken zou de nieuwe prefect van het DDW een buitenstaander kunnen zijn, een kardinaal of aartsbisschop die niet tot de Curie behoort, iemand die een evenwichtige benadering kan hanteren. In wezen zou dit het einde betekenen van het tijdperk van kardinaal Roche en een stap in de richting van een groter evenwicht tussen de eisen van traditionalisten en die van de nieuwe ritus.

De toekomst van het Dicasterie voor Leken, Gezin en Leven is moeilijker te bepalen, vooral omdat kardinaal Kevin Farrell (79), die het volledige vertrouwen van Leo XIV geniet, tevens de camerlengo van de Heilige Roomse Kerk is. Ook hier wordt, aangezien de nummer twee van het dicasterie een leek is, een benoeming van buitenaf verwacht, wellicht iemand die niet in de schijnwerpers staat.

Verschuiving in aanpak

Franciscus stond erom bekend de „God van de verrassingen“ te prediken en regeerde alsof het ambt van Gods plaatsvervanger op aarde ook eigen verrassingen met zich meebracht. Een deel van het mandaat van Leo XIV is daarentegen geweest om een zekere mate van stabiliteit in het bestuur van de Kerk te brengen. Dat gezegd hebbende, heeft Leo ook laten zien dat hij tot verrassende beslissingen in staat is.

In zekere zin heeft het pontificaat van Leo speculatie zinloos gemaakt.

Tot nu toe is het onmogelijk geweest om een groep mensen aan te wijzen die werkelijk dicht bij de paus staat. Het is onduidelijk wie hem helpt bij het nemen van beslissingen en van wie hij zijn informatie krijgt.

Dit verschilt aanzienlijk van het vorige pontificaat.

Paus Franciscus maakte uitgebreid gebruik van zogenaamde ‘informele adviseurs’, wat soms leidde tot het uitlekken van informatie. Hoewel dit soms hielp bij het voorspellen van Franciscus’ volgende stappen, was de informatie soms misleidend, wat tot nog meer verwarring leidde. Leo XIV maakt geen gebruik van informele adviseurs, althans niet op de manier waarop Franciscus dat deed. Was het pontificaat van Franciscus een informeel pontificaat, dat juist werd gekenmerkt door het afwijzen van protocol en traditie, atypische benoemingen (er is bijvoorbeeld nog steeds een Dicasterie voor Evangelisatie met twee pro-prefecten, een kardinaal en een aartsbisschop), en de beslissing om geen posities te belonen, zoals traditioneel gebeurde, dan is het pontificaat van Leo XIV een formeler pontificaat.

Franciscus heeft het synodale proces in gang gezet (en dit uiteindelijk ook opengesteld voor niet-bisschoppen), terwijl Leo XIV de praktijk van het houden van regelmatige „zakelijke“ consistories voor de kardinalen weer in ere heeft hersteld. Franciscus schuwde bepaalde pauselijke symbolen, zoals de mozzetta, maar Leo XIV heeft de mozzetta weer ingevoerd, samen met andere pauselijke tradities. Franciscus vermeed systematisch reizen naar Europese landen met een lange christelijke traditie. Leo begon zijn pauselijke reizen juist met een bezoek aan die plaatsen. Franciscus is nooit teruggekeerd naar Argentinië. Leo zal naar Argentinië gaan omdat hij eerbetoon wil brengen aan het vaderland van zijn voorganger.

Leo XIV toont respect voor symbolen, protocol en traditie. Hij doet dit echter zonder de nalatenschap van paus Franciscus teniet te doen. Het synodale proces gaat door, de werkgroepen publiceren hun bevindingen, en zelfs de bijeenkomst over Amoris Laetitia, die zonder de paus eindigde (vanwege zijn ziekenhuisopname), heeft een slotdocument (hoewel dit nog niet is gepubliceerd omdat de paus het eerst wil beoordelen).

Leo’s terugkeer naar de formaliteit

In de komende maanden zullen verschillende belangrijke bisdommen een nieuwe aartsbisschop moeten benoemen: Barcelona, Parijs en Milaan, waar de ambtstermijn al is verlengd.

Vanaf volgend jaar zal er een nieuwe aartsbisschop moeten worden benoemd voor Esztergom-Boedapest, aangezien kardinaal Péter Erdő 75 jaar wordt en al ziek is.

Als we kijken naar recente benoemingen, kan dat enig licht werpen op wat er te verwachten valt. Voor de aartsbisschop van Westminster koos Leo XIV aartsbisschop Richard Moth, een conservatieve figuur die buiten het Verenigd Koninkrijk weinig bekend is. In Praag is aartsbisschop Stanislav Přibyl gekozen, een figuur die in dezelfde lijn wordt gezien als aartsbisschop Moth. Het is onbekend of er in andere grote steden soortgelijke benoemingen zullen plaatsvinden.

Bovenal is het onbekend of Leo XIV de aartsbisschoppen van deze steden met de kardinaalshoed zal belonen.

Keuzes van de regering

De staatssecretaris, kardinaal Pietro Parolin, wordt in januari 72 jaar. Hij heeft nog drie volle jaren te gaan tot hij de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en staat over het algemeen in hoog aanzien bij kanselarijen wereldwijd. Hij is geen rivaal van de paus, en het is waarschijnlijk oneerlijk om te zeggen dat hij teleurgesteld is dat hij niet tot paus is gekozen.

Zijn uitspraken tijdens het ziekenhuisverblijf van de paus werden echter slecht ontvangen en als nogal onvoorzichtig beschouwd.

Kardinaal Parolin sprak, je zou kunnen zeggen nogal overhaast, over een „hermodellering“ (of „hervorming“) van het pontificaat in de nasleep van de kankerdiagnose van de paus. Leo lag nog in het ziekenhuis en er was op dat moment nog niets bekend over de vraag of hij verdere behandeling nodig zou hebben. Aan de andere kant is het ook eerlijk om op te merken dat kardinaal Parolin zelf kanker heeft overwonnen en — hoewel hij een goed opgeleide en voorzichtige diplomaat is — zijn uitspraak al leek te relativeren terwijl hij die nog aan het doen was.

De paus zou kunnen besluiten een nieuw regeringsteam samen te stellen, en kardinaal Parolin zou de functie van grootmeester van de Ridderorde van het Heilig Graf aangeboden kunnen krijgen.

Zodra de vacatures zijn ingevuld, zullen er waarschijnlijk tijdens een consistorie nieuwe kardinalen worden benoemd. Wanneer een paus nieuwe kardinalen benoemt, geven de profielen van de nieuwe ‘rode hoeden’ doorgaans een beeld van de intenties of koers van de paus. Misschien zal dat consistorie het moment zijn waarop het pontificaat van Leo XIV werkelijk van start gaat.

Andrea Gagliarducci Andrea Gagliarducci is een Italiaanse journalist voor EWTN News en Vaticaan-analist voor ACI Stampa. Hij levert bijdragen aan de National Catholic Register.