16 november 2026 – Foto: Op een heuvel achter een christelijke kerk in Amman, Jordanië, staat een moskee. Foto: saher qaddarah / Shutterstock |
NCRegister- Alberto M. Fernandez |
COMMENTAAR: Samenleven met moslims is essentieel. Nog belangrijker is de verspreiding van het katholieke geloof.
Het was weer zo’n online opflakkering die zo typerend is voor ons digitale tijdperk. Een „liberale“ kardinaal in de katholieke Kerk deed enkele uitspraken, een „conservatieve“ bisschop reageerde daarop, en de gebruikelijke personen schaarden zich aan de ene of de andere kant. Maar achter de woede van het moment schuilt een serieuze kwestie: wat moeten katholieken weten en doen met betrekking tot de islam?
De botsing begon met een Engelse vertaling van een Belgisch interview met de kardinaal-aartsbisschop van Algiers, de dominicaan Jean-Paul Vesco. De in Frankrijk geboren kardinaal Vesco, die het grootste deel van zijn leven als priester in Algerije heeft doorgebracht en nu de Algerijnse nationaliteit bezit, zei dat „wij de Kerk van dit volk zijn. Geen Kerk die bekering nastreeft, geen Kerk die er is om mensen te bekeren.“ Hij voegde eraan toe dat „in monotheïstische religies bekering vergif is, omdat het inhoudt dat de religie van de ander als vals wordt beschouwd.“
De opmerkingen van kardinaal Vesco lokten een scherpe reactie uit van bisschop Robert Barron, die zei dat „niemand denkt dat dit evangelisatiewerk op een intimiderende, aanmatigende of respectloze manier (bekering) moet gebeuren, maar in godsnaam, laten we het kind niet met het badwater weggooien.“
Sommige online commentatoren bekritiseerden bisschop Barron vervolgens omdat hij zogenaamd ongevoelig zou zijn voor de uitdagingen van het christendom in moslimlanden en zeiden dat kardinaal Vesco slechts voorzichtig was — waarna kardinaal Vesco verduidelijkte dat zijn opmerkingen niet over de situatie in Algerije gingen, noch over bekering op zich, maar dat hij van mening was dat „gelovigen van de drie monotheïstische godsdiensten wel iets beters te doen hebben dan elkaar te proberen te bekeren“.
Veel critici wezen erop dat iemand die juist zeer geïnteresseerd is in bekering en evangelisatie paus Leo XIV zelf is, die zei dat „evangelisatie de fundamentele drijfveer moet blijven achter elke handeling van de universele Kerk en van lokale gemeenschappen“.
Gelijktijdig met de online discussie tussen kardinaal Vesco en bisschop Barron speelde zich een lokale controverse af in Bologna, Italië, waar kardinaal Matteo Zuppi, tevens voorzitter van de Italiaanse Bisschoppenconferentie (CEI), elf informatiebladen over de islam presenteerde, bedoeld voor gebruik door docenten en leerlingen in katholieke godsdienstlessen. Het materiaal werd in 2025 opgesteld door de CEI, het Pauselijk Instituut voor Arabische en Islamitische Studies en vertegenwoordigers van diverse islamitische organisaties in Italië.
Het pakket werd door de opstellers gepresenteerd in het kader van de 60e verjaardag van het document Nostra Aetate uit 1965 van het Tweede Vaticaans Concilie. In dat document wordt verklaard dat „de Kerk ook de moslims met achting beschouwt“ — een specifieke vermelding die destijds het resultaat was van intensief lobbywerk door oosterse katholieken en Arabische regimes.
Ondanks kritiek in sommige katholieke kringen is de inhoud over het algemeen wat men in seculiere of academische kringen zou verwachten: uiterst respectvol ten opzichte van de islam en deze zo positief of neutraal mogelijk voorstellend, zonder over te gaan tot openlijke verdediging. Kardinaal Zuppi benadrukte het nut van de studiegidsen bij „het leren over de islam om vooroordelen te overwinnen en samenleven te bevorderen”. Hij voegde eraan toe dat er in Italië „opvallende onwetendheid” heerst over de islam, dat „de toekomst in dialoog ligt” en dat deze inhoud „het tegenovergestelde is van een botsing der beschavingen”.
Voor wie zichzelf wil verdedigen of in debat wil gaan met een moslim die hen wil bekeren, of zelfs anderen wil „evangeliseren“, zijn de teksten op zijn best marginaal, zo niet ronduit schadelijk. Moet het vergroten van het bewustzijn en het versterken van het eigen geloof belangrijk zijn voor katholieken? Of draait het allemaal om het respecteren van de ander, het overwinnen van vooroordelen en het bevorderen van samenleven? Het materiaal is zeker geen katholieke apologetiek tegenover de stellingen van de islam.
Men kan het risico begrijpen van evangelisatie in Algerije, maar is er dan wel ergens anders een plek waar katholieken openlijk moslims kunnen evangeliseren, bijvoorbeeld in landen waar zij – althans op papier – nog steeds de meerderheid vormen? Er zou toch geen tegenstrijdigheid moeten bestaan tussen het respecteren van anderen met andere geloofsovertuigingen en de overtuiging dat die overtuigingen onjuist zijn, of, om het diplomatieker te zeggen, onvolledig.
Bij het lezen van de opmerkingen van kardinalen Vesco en Zuppi moest ik denken aan wat die grote Arabische geleerde Albert Hourani in een van zijn vroege werken schreef: „De verdraagzaamheid die de hedendaagse moslim jegens christenen en joden belijdt, is maar al te vaak niet die van een nederige gelovige jegens degenen die hij erkent als serieuze zoekers naar dezelfde waarheid, maar de minachtende verdraagzaamheid van de sterken jegens de zwakken. Hier moet verandering in komen.”
Organiseren Italiaanse moslims lessen waarin hun eigen gelovigen op respectvolle wijze wordt bijgebracht wat christenen geloven over het christendom, of baseren zij zich op de veroordelingen van het christendom in de Koran?
De Koran is veel dingen, maar het is ook een doorlopend commentaar op het geloof van anderen, christenen en joden, soms respectvol en soms diep vijandig. Veel moslims hebben geprobeerd die tegenstrijdigheid tussen spiritualiteit en vijandigheid met elkaar te verzoenen.
De grote Soedanese hervormer Mahmud Muhammad Taha sprak over de twee boodschappen van de islamitische openbaring: één voor alle tijden, en een andere die slechts betrekking had op een specifieke tijd en plaats in het Arabië van de zevende eeuw, en alleen betrekking had op de heidenen en oorlogen van die tijd. Hij werd – door de staat – als afvallige vermoord vanwege dat inzicht.
Mahmud Muhammad Taha ontbreekt in dit Italiaanse lesmateriaal. Dat geldt ook voor de heilige Johannes van Damascus, de enige Arabische kerkleraar die leefde in wat toen de hoofdstad van het wereldwijde islamitische rijk was en die de islam als een christelijke ketterij beschouwde. Zijn opmerkingen over de „ketterij van de Ismaëlieten“ zijn zeker vijandig, maar hij kende de islam goed en gaat juist specifiek in op enkele van de belangrijkste islamitische misvattingen over het christendom. Uit de Italiaanse teksten zou men niet opmaken dat er daadwerkelijk wetenschappelijk onderzoek bestaat dat erop lijkt te wijzen dat de heilige Johannes van Damascus gelijk had. Dit is de fundamentele uitdaging: samenleven is essentieel. Nog belangrijker is de verspreiding van het geloof.

Alberto M. Fernandez Alberto M. Fernandez is een voormalig Amerikaans diplomaat en medewerker bij EWTN News.
Bron: https://www.ncregister.com/commentaries/fernandez-talk-on-islam dd 3 november 2026.
Vertaling: EWTN Lage Landen (HR)
Gerelateerd