Het evangelie, niet ‘luisteren’, is de boodschap

16 november 2026 – Foto: De weg naar Emmaüs (geschilderd rond 1516–1517) door de Italiaanse renaissancekunstenaar Altobello Melone. Foto: Wikimedia Commons / Publiek domein |

NCRegister – George Weigel |

COMMENTAAR: Wanneer het luisteren, en niet het evangelie, de boodschap is, zijn de toehoorders nog steeds verdwaald op de vele wegen naar Emmaüs van onze tijd.

Tegen het einde van de recente bijeenkomst in Rome, waar de missie van de Kerk in de 21e eeuw met betrekking tot het huwelijk en het gezin werd besproken, vroeg paus Leo XIV de deelnemende bisschoppen om hun overwegingen over die ervaring te delen. Bisschop Erik Varden, OCSO, van Trondheim, Noorwegen, deed dat in een bericht op zijn onmisbare blog, Coram Fratribus [Onder broeders]. Neem even de tijd om het hier te lezen.

Zelfs in zijn relatieve beknoptheid — misschien juist vanwege die beknoptheid — vind ik het de meest overtuigende, pastoraal bruikbare en ontroerende verklaring over het huwelijk en het gezin die voortgekomen is uit het synodale proces dat in 2014-2015 begon en uiteindelijk leidde tot de bijeenkomst in het Vaticaan eerder deze maand.
Met de helderheid en humor die kenmerkend zijn voor zijn schrijfstijl, legt de Noorse monnik-bisschop het kerkelijk begrip van het oersacrament en het christelijke concept van het gezin uit met bijbelse en theologische diepgang, terwijl hij zijn voortreffelijke catechese verrijkt met charmante verwijzingen naar de populaire cultuur, zoals het duet tussen Tevye en Golde in Fiddler on the Roof.
Bisschop Vardens uiteenzetting van het katholieke begrip van het huwelijk en het gezin is des te overtuigender – en des te noodzakelijker – omdat deze boordevol evangelische inhoud zit. Want bij het tegengaan van de hedendaagse crisis van het huwelijk en het gezin — die onder andere vrijwel overal tot een instorting van de geboortecijfers heeft geleid — is wat de wereld het meest nodig heeft bijbelse waarheid: de waarheid over mannen en vrouwen, hun eigenheid en complementariteit; de waarheid over het huwelijk als een verbond, niet louter een contract; de waarheid over gezinnen als de eerste scholen van vrijheid, waar de kleine tirannen die we allemaal waren toen we twee jaar oud waren, worden omgevormd tot volwassenen die zich als individuen kunnen ontplooien terwijl ze in solidariteit met anderen leven.

Helaas weerspiegelt een prominent concept in het „synodale proces“ dat in 2014-2015 begon, in intensiteit toenam tijdens de synodes van 2023 en 2024 over synodaliteit en eerder deze maand in Rome duidelijk naar voren kwam een andere – en, als ik het zo mag zeggen, alarmerend uitgeholde – opvatting van de missie van de Kerk ten aanzien van het huwelijk en het gezin. Dat concept kwam naar voren toen een van de theologen die was uitgekozen om aan het einde van de recente bijeenkomst in Rome het woord te voeren tijdens een persconferentie zei dat deze bijeenkomst van de voorzitters van de bisschoppenconferenties wereldwijd aantoonde dat we nu ‘een Kerk zijn waarin luisteren de boodschap wordt’. Want „wanneer we naar elkaars verhalen luisteren, wanneer we toestaan dat elkaars verhalen onze verhalen worden, zien we een plotselinge samenvloeiing van vele verhalen waardoor we duidelijk de voetafdrukken van God kunnen zien.“

Dat was niet de ervaring van de twee discipelen die in het Evangelie van Lucas op weg waren naar Emmaüs.
Ze vertelden elkaar hun verhalen, en die van anderen, over „de dingen die [in Jeruzalem] de afgelopen dagen zijn gebeurd“ (Lucas 24:18). Maar ze konden de „voetafdrukken van God“ in die verhalen niet zien, en ze bleven in de verkeerde richting lopen, totdat ze onderricht waren door de vleesgeworden en verrezen Zoon van God en Hem herkenden bij het breken van het brood. Pas toen „werden hun ogen geopend“ (Lucas 24:32) en begonnen zij in de juiste richting te lopen: terug naar het Jeruzalem dat een voorafschaduwing is van het Nieuwe Jeruzalem (Openbaring 21:2), de bestemming van een verlost en verheerlijkt mensheid.
„De boodschap“ van de Kerk is niet „luisteren“. De boodschap van de Kerk is het Evangelie. De verkondiging ervan en de uitnodiging tot vriendschap met de Heer Jezus vereisen zeker dat er geluisterd wordt, zodat de verkondiging en de uitnodiging aansluiten bij degenen die geëvangeliseerd en uitgenodigd worden. Maar als de boodschap ‘luisteren’ is, dan is de Kerk een cirkelredenering, gevangen in de hedendaagse culturele verwarring waarvoor het bijbelse verhaal van onze mensheid en het Evangelie van Jezus Christus de remedie bieden.

Een katholicisme waarin ‘luisteren de boodschap wordt’ kan geen Kerk zijn die permanent in zending is, omdat zending geworteld is in de overtuiging dat er vaststaande waarheden van het katholieke geloof zijn die zorgen voor persoonlijk geluk en solidariteit met anderen, inclusief geluk en solidariteit binnen huwelijken en gezinnen. Iemand uitnodigen om naar die waarheden te luisteren en de toehoorder helpen ze te omarmen, vereist zeker zorgvuldig luisteren. Maar als het middel – luisteren – de boodschap wordt, gaat de boodschap verloren. Misschien is dat wat sommigen graag zouden willen dat ‘synodaliteit’ betekent. Als dat zo is, vergissen zij zich helaas. Want wanneer luisteren de boodschap is, en niet het Evangelie, zijn de luisteraars nog steeds verdwaald op de vele wegen naar Emmaüs van onze tijd, waarvan geen enkele een snelweg is naar het Nieuwe Jeruzalem.