22 september 2026 – De paus met Zijne Heiligheid Aram I, Katholikos van het Grote Huis van Cilicië, een van de meest vooraanstaande figuren in het oosterse christendom. Foto: Daniel Ibáñez / EWTN News |
ACI Prensa/EWTN News – Victoria Cardiel |
Wanneer de katholieke Kerk wordt genoemd, denken velen uitsluitend aan de Latijnse Kerk, waartoe de overgrote meerderheid van de katholieken wereldwijd behoort.
De katholieke Kerk bestaat echter in feite uit 24 „sui iuris“ of autonome kerken: de Latijnse Kerk en 23 oosterse katholieke kerken, die de erfgenamen zijn van de oude christelijke tradities van het Midden-Oosten, Oost-Europa, Afrika en India.
Deze kerken hebben hun eigen liturgische talen, spiritualiteiten, disciplines en vormen van kerkelijke organisatie behouden. Sommige vieren de liturgie in het Arabisch, Syrisch, Ge’ez, Koptisch, Armeens of Kerkslavisch. Andere houden vast aan tradities die teruggaan tot de vroege gemeenschappen die door de apostelen werden gesticht.
Ze staan allemaal in volledige gemeenschap met de paus, de opvolger van de heilige Petrus en hoofd van de wereldwijde katholieke kerk.
Eén kerk, vele tradities
De Oost-katholieke Kerken vinden hun oorsprong in vijf grote liturgische tradities: de Alexandrijnse, de Antiochese, de Armeense, de Chaldeeuwse en de Byzantijnse. Elk bezit haar eigen theologische, spirituele en culturele erfgoed, dat zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld binnen zeer uiteenlopende historische contexten.
Onder hen bevinden zich bekende Kerken zoals de Maronitische Kerk van Libanon, de Oekraïens-Grieks-Katholieke Kerk, de Syro-Malabarese Kerk van India en de Koptisch-Katholieke Kerk van Egypte. Veel daarvan bestaan als minderheden in landen waar de islam of het orthodoxe christendom de overhand heeft, en verschillende hebben vervolging, oorlog of massale emigratie doorstaan.
Bestuur via synodes
Een van de meest kenmerkende eigenschappen van deze Kerken is hun interne organisatie. In tegenstelling tot wat vaak in de Latijnse Kerk gebruikelijk is, functioneren veel Oosterse Kerken via een robuust synodaal systeem.
Elke kerk is opgebouwd rond een synode van bisschoppen, die fungeert als het belangrijkste bestuursorgaan. Dit orgaan stelt wetgeving vast over talrijke aspecten van het kerkelijk leven, neemt pastorale beslissingen en neemt deel aan de verkiezing van nieuwe bisschoppen. In patriarchale en aartsbisschoppelijke kerken kiest de synode zelfs de patriarch of aartsbisschop; een verkiezing die vervolgens moet worden erkend of bevestigd in overeenstemming met de door Rome vastgestelde normen.
Paus Leo XIV heeft onlangs het canoniek recht met betrekking tot oosterse patriarchale kerken hervormd om een juridische leemte aan te pakken die de oplossing van interne conflicten in de weg stond. Via een motu proprio kende de paus de bisschoppen grotere autonomie toe, waardoor zij onafhankelijk van de patriarch een synode kunnen bijeenroepen en met een tweederde meerderheid van stemmen om zijn afzetting kunnen verzoeken, een maatregel die nog steeds onderworpen is aan de definitieve goedkeuring van de paus.
De 23 oosterse kerken
1. Alexandrijnse traditie
Koptisch-katholieke Kerk
De Koptisch-katholieke Kerk vindt haar oorsprong in de oude Kerk van Alexandrië, die volgens de overlevering door de heilige Marcus de Evangelist werd gesticht. Zij is voornamelijk aanwezig in Egypte en hanteert de Alexandrijnse ritus in de Koptische en Arabische taal.
Zij trad in de 18e eeuw in volledige gemeenschap met Rome en staat onder leiding van de Koptische patriarch van Alexandrië. Interessant is dat de Koptische taal die in de liturgie wordt gebruikt, de laatste historische fase vertegenwoordigt van de taal van het oude faraonische Egypte, waardoor deze Kerk de directe erfgenaam is van een culturele traditie die meer dan 3.000 jaar omspant.
Paus Leo XIV met vertegenwoordigers van de Koptische Kerk op het Sint-Pietersplein. | Foto: Vatican Media
Ethiopisch-katholieke Kerk
De Ethiopisch-katholieke Kerk is voortgekomen uit gemeenschappen van de Ge’ez-traditie die de volledige gemeenschap met de Heilige Stoel hebben hersteld. Zij is voornamelijk aanwezig in Ethiopië en viert de liturgie volgens de Ethiopisch-Alexandrijnse ritus, die wordt gekenmerkt door sterke bijbelse symboliek en talrijke onderscheidende tradities.
In de liturgie wordt voornamelijk de Ge’ez-taal gebruikt en de Kerk onderscheidt zich door de integratie van Afrikaanse culturele elementen in het kerkelijk leven. Een interessant kenmerk is dat bij veel van haar vieringen traditionele instrumenten zoals trommels en sistrums worden gebruikt, een praktijk die in andere katholieke Kerken ongebruikelijk is.
Eritrese Katholieke Kerk
De Eritrese Katholieke Kerk, die in 2015 door paus Franciscus werd opgericht als een „sui iuris“ metropolitaanse kerk, verenigt katholieken van de Alexandrijnse traditie in Eritrea. Zij deelt het gebruik van de Ge’ez-ritus met de Ethiopische Kerk, hoewel zij over een eigen hiërarchie beschikt.
Zij vertegenwoordigt een aanzienlijk deel van de katholieken in het land en valt op door de vitaliteit van haar roepingen en haar sterke oosterse liturgische identiteit. Vanuit institutioneel oogpunt is het een van de jongste oosterse katholieke Kerken, hoewel haar christelijke wortels teruggaan tot de eerste eeuwen.
2. Armeense traditie
Armeense Katholieke Kerk
De Armeense Katholieke Kerk volgt de liturgische en spirituele traditie van het Armeense volk, het eerste koninkrijk dat in het jaar 301 officieel het christendom aannam. Vanaf de middeleeuwen kwam zij geleidelijk in gemeenschap met Rome en wordt momenteel geleid door de patriarch van Cilicië van de Armeniërs.
Haar liturgie, die traditioneel in het klassiek Armeens wordt gevierd, behoudt unieke elementen die zijn afgeleid van oude Armeense tradities. Een opvallend kenmerk is het gebruik van een gordijn dat op specifieke momenten tijdens de liturgie wordt dichtgetrokken en geopend, een gebruik dat is overgenomen uit het vroege christendom.
3. Antiochese traditie (West-Syrisch)
Maronitische Kerk
De Maronitische Kerk is de enige oosterse katholieke Kerk die nooit de gemeenschap met Rome heeft verbroken. Haar oorsprong gaat terug op de gemeenschappen die zich rond de heilige Maron in Syrië en Libanon verzamelden.
Zij wordt geleid door de Maronitische patriarch van Antiochië en volgt de West-Antiochese ritus, waarbij het liturgisch gebruik van het Syrisch naast het Arabisch en andere moderne talen behouden blijft. Veel liturgische teksten bevatten woorden in het Aramees, de taal die Jezus sprak, wat de vieringen een bijzonder evocatief karakter geeft.
De Libanese kardinaal Béchara Boutros Raï, leider van de Maronitisch-katholieke Kerk, houdt een preek tijdens de Synode over Synodaliteit op 9 oktober 2023. | Foto: Vatican Media
Syrisch-katholieke Kerk
De Syrisch-katholieke Kerk is voortgekomen uit groeperingen binnen de Syrisch-orthodoxe Kerk die in de 17e en 18e eeuw in gemeenschap met Rome traden. Zij bewaart het spirituele en liturgische erfgoed van de oude Syrische traditie van Antiochië.
Zij staat onder leiding van de patriarch van Antiochië van de Syriërs en viert de liturgie in het West-Syrisch en in de volkstalen van haar gelovigen. Haar hymnen en gebeden bevatten zeer oude uitingen van het Semitische christendom die sinds de eerste eeuwen nauwelijks zijn veranderd.
Syro-Malankara-Katholieke Kerk
De Syro-Malankara-Katholieke Kerk vindt haar oorsprong in de christelijke gemeenschap van Kerala, India, die historisch verbonden is met de West-Syrische traditie. In 1930 trad een groep onder leiding van aartsbisschop Geevarghese Mar Ivanios in gemeenschap met Rome.
Tegenwoordig is het een belangrijke aartsbisschoppelijke kerk die het liturgische erfgoed van Antiochië combineert met Indiase culturele tradities. Tijdens bepaalde belangrijke vieringen nemen de gelovigen deel aan processies met ceremoniële parasols en bloemversieringen die kenmerkend zijn voor de Indiase cultuur.
4. Chaldeeuwse traditie (Oost-Syrisch)
Chaldeeuwse Katholieke Kerk
De Chaldeeuwse Katholieke Kerk vindt haar oorsprong in de oude Kerk van het Oosten en heeft haar belangrijkste historische centrum in Mesopotamië, met name in het huidige Irak. Zij trad in de 16e en 17e eeuw in gemeenschap met Rome en wordt geleid door de patriarch van Babylon van de Chaldeeën.
Zij hanteert de Chaldeeuwse ritus en behoudt het liturgisch gebruik van het Oost-Aramese, een taal die nauw verwant is aan de taal die Jezus sprak. Haar gemeenschappen houden enkele van de oudste christelijke tradities ter wereld in ere, in gebieden die al in de eerste eeuwen werden geëvangeliseerd.
Syro-Malabar-katholieke Kerk
De Syro-Malabar-katholieke Kerk is een van de grootste oosterse katholieke kerken. Haar wortels liggen bij de zogenaamde Sint-Thomas-christenen van India, die volgens de overlevering door de apostel werden geëvangeliseerd.
Zij volgt de Oost-Syrische liturgische traditie en is verheven tot de rang van een aartsbisschoppelijke kerk. Zij telt momenteel miljoenen gelovigen, zowel in India als in de diaspora. Het is de op één na grootste oosterse katholieke kerk ter wereld, alleen overtroffen door de Oekraïens-Grieks-katholieke Kerk.
Aartsbisschop Raphael Thattil van de Syro-Malabar-Kerk. | Foto: Syro-Malabar-Kerk
5. Byzantijnse traditie
Albanese Katholieke Kerk
De Albanese Katholieke Kerk van de Byzantijnse ritus is een kleine oosterse katholieke Kerk die voornamelijk in Albanië te vinden is. Zij is voortgekomen uit gemeenschappen die de Byzantijnse traditie hebben aangenomen, terwijl zij de gemeenschap met Rome in stand hielden.
Hoewel klein in aantal, vormt zij een belangrijk bewijs van de religieuze diversiteit van de Balkan. Haar geschiedenis werd gekenmerkt door ernstige religieuze vervolging onder het Albanese communistische regime, een van de hardste van de 20e eeuw.
De Wit-Russische Katholieke Kerk
De Wit-Russische Katholieke Kerk volgt de Slavisch-Byzantijnse traditie en vindt haar oorsprong in de Unie van Brest uit 1596. Door de eeuwen heen heeft zij vervolging en lange periodes van institutionele verdwijning doorstaan.
Tegenwoordig bestaat zij voornamelijk in kleine gemeenschappen, zowel binnen als buiten Wit-Rusland. Decennialang heeft zij voornamelijk kunnen overleven dankzij groepen emigranten die verspreid waren over Europa en Amerika.
Katholieken van de Byzantijns-Slavische ritus in Bulgarije
De katholieke gemeenschap van de Byzantijns-Slavische ritus in Bulgarije ontstond in de 19e eeuw, toen een groep Bulgaarse christenen gemeenschap met Rome zocht met behoud van de Byzantijns-Slavische liturgische en spirituele traditie. Een cruciaal moment vond plaats in 1861 met de opname van archimandriet Joseph Sokolsky in de katholieke Kerk en zijn bisschopswijding door paus Pius IX.
Tegenwoordig vormen de katholieken van de Byzantijns-Slavische ritus in Bulgarije het eparchia van Sint-Johannes XXIII van Sofia, dat in 2019 werd opgericht toen het voormalige apostolische exarchaat tot eparchia werd verheven. Zij behouden de Byzantijns-Slavische liturgische traditie en vieren de Goddelijke Liturgie voornamelijk in het Bulgaars en het Kerkslavisch.
Tegelijkertijd omvat de katholieke Kerk in Bulgarije ook de Latijnse bisdommen Sofia en Plovdiv-Nicopolis. Bulgarije is daarmee een bijzonder interessant voorbeeld van het naast elkaar bestaan van Latijnse en Byzantijns-Slavische tradities binnen hetzelfde kerkelijk rechtsgebied.
Grieks-katholieke Kerk
De Grieks-katholieke Kerk bestaat uit gemeenschappen van de Byzantijnse traditie in Griekenland die historisch verbonden zijn met de gemeenschap met Rome. Zij handhaaft de liturgie van de heilige Johannes Chrysostomos en andere vormen die kenmerkend zijn voor het Byzantijnse erfgoed.
Gelegen in een land waar de overgrote meerderheid van de christenen tot de orthodoxe kerk behoort, vormt zij een kleine maar belangrijke minderheid.
Hongaars-Grieks-katholieke Kerk
De Hongaars-Grieks-katholieke Kerk is voortgekomen uit gemeenschappen van byzantijnse ritus die in het Koninkrijk Hongarije waren gevestigd. Zij gebruikt het Hongaars in haar liturgie en werd in 2015 verheven tot de rang van een metropolitaanse “sui iuris” kerk.
Het was een van de eerste Oosterse Kerken die op grote schaal een moderne taal, het Hongaars, in haar liturgische vieringen introduceerde.
Italo-Albanese Kerk
De Italo-Albanese Kerk verenigt gemeenschappen van Albanese afkomst die tussen de 15e en 16e eeuw in Zuid-Italië en op Sicilië werden gesticht. Zij bewaart getrouw de Byzantijnse traditie en heeft nooit de gemeenschap met Rome verloren.
Het klooster van Grottaferrata, gesticht in 1004 nabij Rome, is vandaag de dag nog steeds het enige territoriale Byzantijnse klooster in Italië.
Macedonisch-Grieks-katholieke Kerk
De Macedonisch-Grieks-katholieke Kerk bestaat uit katholieken van de Byzantijnse ritus in Noord-Macedonië. Zij is voortgekomen uit bewegingen die in de 19e en 20e eeuw streefden naar een unie met Rome. Het is een van de kleinste oosterse katholieke kerken.
Melkitisch-Grieks-katholieke Kerk
De Melkitisch-Grieks-katholieke Kerk ontstond in 1724 na een schisma binnen het patriarchaat van Antiochië. Zij is wereldwijd sterk vertegenwoordigd, onder meer in Libanon, Syrië, Brazilië, Argentinië, Israël en Palestina.
Haar patriarch draagt de titel van Melkitisch patriarch van Antiochië, Alexandrië en Jeruzalem. Het is de enige katholieke Kerk waarvan de patriarch tegelijkertijd deze drie grote historische patriarchale titels van het Oosten draagt.
De Melkitisch-Grieks-katholieke kathedraal van Sint Joris in Córdoba, Argentinië. | Foto: Gemeentelijk Bureau voor Toerisme van Córdoba
Roemeens-Grieks-katholieke Kerk
De Roemeens-Grieks-katholieke Kerk ontstond door de vereniging van een deel van de Roemeens-orthodoxe Kerk met Rome aan het einde van de 17e eeuw. Zij werd zwaar vervolgd onder het communistische regime, dat haar kort na de machtsovername in 1948 tot haar ondergang in 1989 als illegaal bestempelde. Zeven van haar bisschoppen, die tijdens de communistische vervolging omkwamen, werden in 2019 door paus Franciscus zalig verklaard.
Russisch-Grieks-katholieke Kerk
Deze Kerk van de Byzantijnse ritus bestaat uit kleine gemeenschappen die de Russische liturgische traditie in gemeenschap met de Heilige Stoel in stand houden. Zij ontstond in het begin van de 20e eeuw en onderging verschrikkelijke Sovjetvervolging. Momenteel ontbreekt het haar aan een volledig ontwikkelde hiërarchie, en veel van haar gelovigen leven in de diaspora.
Roetheense Kerk
De Roetheense Kerk vindt haar oorsprong in de Unie van Oezjhorod van 1646 en is historisch verbonden met de volkeren van de Karpaten. Zij is voornamelijk aanwezig in Slowakije, Oekraïne en de Verenigde Staten. In Noord-Amerika heeft zij een zo sterke, eigen identiteit ontwikkeld dat zij haar eigen metropolitaanse zetel in Pittsburgh heeft.
Slowaakse Grieks-katholieke Kerk
De Slowaakse Grieks-katholieke Kerk deelt haar oorsprong met de Roetheense traditie en werd hersteld na de communistische vervolgingen van de 20e eeuw.
In 2008 werd zij verheven tot de rang van een metropolitaanse “sui iuris” Kerk. Tot haar bekendste martelaren behoren de bisschoppen Pavel Peter Gojdič en Vasiľ Hopko, die heilig zijn verklaard vanwege hun trouw tijdens de communistische vervolging.
Oekraïense Grieks-katholieke Kerk
De Oekraïense Grieks-katholieke Kerk is de grootste van alle oosterse katholieke Kerken. Zij vindt haar oorsprong in de Unie van Brest in 1596 en heeft tijdens het Sovjettijdperk zware vervolging doorstaan.
Zij wordt geleid door een aartsbisschop met zetel in Kiev en telt wereldwijd miljoenen gelovigen. Gedurende meer dan 40 jaar communistische vervolging was zij de grootste ondergrondse katholieke kerk ter wereld.
Paus Leo XIV begroet Sviatoslav Shevchuk, primaat van de Oekraïense Grieks-katholieke Kerk. | Foto: Vatican Media
Kroatisch-Servische Grieks-katholieke Kerk (Eparchie van Križevci)
De Eparchie van Križevci verenigt katholieken van de Byzantijnse traditie uit Kroatië, Servië en andere gebieden van het voormalige Joegoslavië. De eparchie, opgericht in 1777, bedient gelovigen met diverse etnische en taalkundige achtergronden.
De diensten in de parochies worden gevierd in het Kroatisch, het Kerkslavisch, het Roetheens en andere lokale talen, wat de culturele diversiteit van de Balkan weerspiegelt.
Dit artikel werd voor het eerst gepubliceerd door ACI Prensa, de Spaanstalige zusterdienst van EWTN News. Het is vertaald en bewerkt door EWTN News English.
Bron: https://www.ewtnnews.com/vatican/the-23-eastern-catholic-churches-ancient-traditions-in-communion-with-rome dd 20 september 2026.
Vertaling: EWTN Lage Landen (HR)
Gerelateerd
