De doodlopende weg van de partijpolitieke kerk

30 september 2026 – de katholieke bezoeker is het schiereiland Gaspé ook opmerkelijk vanwege de namen van de dorpen langs de rivier en de monding, waarvan de overgrote meerderheid naar heiligen is vernoemd. Foto: Rusty426 / Shutterstock.

NCRegister – George Weigel |

COMMENTAAR: Het Poolse katholicisme zou een les moeten trekken uit wat ik in Québec heb meegemaakt.

Route 132 langs de noordkust van het schiereiland Gaspé in Québec biedt een van de mooiste uitzichten van Noord-Amerika. Aan de linkerkant kan de indrukwekkende St. Lawrence-rivier de illusie wekken dat je langs de kust rijdt, want de monding is zo breed dat de tegenoverliggende oever, eveneens in Québec, vaak achter de horizon verdwijnt.

Maar biedt er ook maar één rit langs de kust het ‘Gaspé-extra’: grillige kliffen aan de rechterkant, met daarachter dichte bossen en kristalheldere meertjes? Het uitkijken naar een walvis die de monding doorkruist op weg naar de Atlantische Oceaan voegt nog een extra vleugje avontuur toe aan een uitstapje naar het stadje Gaspé of een veerboottocht over de rivier.

Voor de katholieke bezoeker is het schiereiland Gaspé ook opmerkelijk vanwege de namen van de dorpen langs de rivier en het estuarium, waarvan de overgrote meerderheid ter ere van heiligen is vernoemd: Notre-Dame-du-Portage, Notre-Dame-des-Neiges, Saint-Simon, Saint-Fabien-sur-Mer, Sainte-Flavie, Saint-Joseph-de-Lepage, Saint-Ulric, Sainte-Félicité, Sainte-Anne-des-Monts, enzovoort.

Het meest opvallende kenmerk in veel van deze kustdorpen is een stenen kerk met een hoge toren en een glinsterend tinnen dak, een stil getuigenis van het feit dat Québec ooit – en nog niet zo lang geleden – een van de meest intens katholieke delen van het continent was.

Ik zeg ‘stil’ getuigenis, omdat het moeilijk is om een van die kerken te vinden die open is. Een typisch voorbeeld is de Sint-Rochkerk in het dorp Saint-Roch-des-Aulnaies, waarvan de twee torenspitsen je vanaf de weg langs de St. Lawrence het dorp binnenlokken.

Maar ondanks een bord waarop staat dat de kerk elke dag open is, was ze afgelopen 25 augustus gesloten, en het feit dat de historische pastorie was omgevormd tot een koffie- en gebakzaak – met uitstekende amandelcroissants, dat moet gezegd worden – duidde niet op een levendig parochieleven. Ook waren er nergens op het terrein dienstroosters voor het weekend (laat staan voor doordeweekse dagen) te vinden. De bezoeker kan dus alleen de architectuur van de buitenkant bewonderen, maar heeft geen gelegenheid om te ontdekken wat een online zoekopdracht onthulde: een prachtig interieur met galerijen, ideaal voor gebed en bezinning.

Hoe is dit gebeurd? Hoe is het katholieke Québec in mijn leven uitgegroeid tot wat misschien wel de religieus meest dorre plek is tussen de Noordpool en Vuurland? Er zijn ongetwijfeld vele redenen. Een reden die het overwegen waard is in deze verkiezingsperiode, wordt gesuggereerd door een korrelige, zwart-witfoto in de tentoonstelling over de dorpsgeschiedenis, te vinden op een reeks opgehangen posters tussen de oude pastorie – die nu een café is – en de gesloten kerk.

De foto, getiteld Assemblée politique en 1930, toont enkele tientallen Ford Model T’s en Model A’s, en misschien wel zo’n honderd dorpsbewoners die zich hebben verzameld voor het grote stenen Heilig Hart-beeld van de parochie. Vanaf de veranda van het parochiehuis werden zij toegesproken door wat men veronderstelt dat kandidaten voor een openbaar ambt waren, met commentaar van de plaatselijke priesters — een veronderstelling die wordt ondersteund door het feit dat de katholieke Kerk in Québec in 1930 onlosmakelijk verbonden was met de provinciale regering, voor wie zij de scholen, ziekenhuizen en sociale diensten van de provincie beheerde: een eeuwenoude regeling die later uitgroeide tot een nauwe alliantie tussen de Kerk en de partij Union Nationale.

Toen brak in de jaren zestig de „Stille Revolutie“ van Québec aan, die de hechte band tussen Kerk en staat verbrak. De Kerk in Québec heeft zich daar nooit meer van hersteld. Die oude foto maakte bijzonder veel indruk op mij omdat ik een maand eerder in het zuidoosten van Polen reclameborden had gezien die de lokale bevolking uitnodigden voor de zondagsmis en een toespraak door de kandidaat van een bepaalde politieke partij; op de borden stonden portretten van de plaatselijke priester en de politicus. Toen ik langs die reclameborden reed, kon ik me goed voorstellen hoe Johannes Paulus II zijn hoofd schudde, zowel uit verbazing als uit ontzetting, over dit verval van de Kerk tot een partijpolitieke speler — precies wat hij zo scherp had bekritiseerd in sommige vormen van de Latijns-Amerikaanse bevrijdingstheologie.

Ongeacht de ideologische oriëntatie van de partij in kwestie, partijpolitieke allianties betekenen de dood voor de Kerk. Hetzelfde geldt, onder de huidige omstandigheden, voor het soort kerkelijke alliantie met de staatsmacht dat zo’n 300 jaar lang kenmerkend was voor het leven in Québec.

Het Poolse katholicisme zou een les moeten trekken uit wat ik in de Gaspé heb aangetroffen – en de Poolse bisschoppen zouden duidelijk moeten maken dat het gebruik van lokale kerken (en zeker de zondagsmis!) voor partijpolitieke doeleinden in strijd is met de aard van de Kerk. Wat de katholieke kiezers betreft: laten we kandidaten beoordelen op hun karakter en hun beleid, niet op het partijlabel dat ze dragen.

George Weigel George Weigel is vooraanstaand senior fellow en bekleedt de William E. Simon-leerstoel in katholieke studies aan het Ethics and Public Policy Center in Washington.