25 mei 2026 – Foto: Credit: Vatican Media |
EWTN News |
Deze week kondigde Vaticaanstad de aanstaande publicatie aan van de langverwachte eerste encycliek van paus Leo XIV, Magnifica Humanitas.
Te midden van de verwachting rond de encycliek is er hernieuwde belangstelling voor wat pauselijke documenten eigenlijk zijn. Het begrijpen van deze documenten is ook belangrijk geworden voor katholieken, aangezien ze doorgaans de pastorale en theologische visie van de paus voor de Kerk onthullen.
Dus, wat zijn de verschillende soorten pauselijke documenten, en hoe moeten katholieken deze interpreteren?
Pauselijke bul
Een pauselijke bul is een formele pauselijke brief die wordt geauthenticeerd door het zegel van de paus. De naam “bul” is afgeleid van het Latijnse “bulla,” wat zegel betekent.
Bullen worden sinds de vroege Middeleeuwen door pausen gebruikt en zijn een populair middel geweest om hun besluiten buiten Rome te communiceren, waaronder het veroordelen van ketterijen, het oproepen tot kruistochten, het instellen van jubeljaren en het uitvaardigen van hoogprofiel excommunicaties.
Sinds minstens de 13e eeuw worden deze documenten geauthenticeerd door een loden zegel met aan de ene kant de naam van de paus en aan de andere kant de hoofden van de heiligen Petrus en Paulus. In sommige gevallen werden ze ook geauthenticeerd door de Ring van de Vissers, de ring van de paus.
In moderne tijden hebben pausen bul gebruikt om jubeljaren aan te kondigen, bisschoppen aan te stellen en apostolische constituties uit te vaardigen. Ze zijn doorgaans in het Latijn geschreven en worden nu geauthenticeerd met een stempel in rode inkt van het zegel in plaats van het zegel zelf.
Bullen zijn het enige formele document waarin een pontifex zichzelf zal noemen “servus servorum Dei” (“dienaar der dienaren van God”).
Moderne voorbeelden zijn de bul waarmee Sint-Jan XXIII het Tweede Vaticaanse Concilie opende in 1962 en de bul waarmee paus Franciscus het Jubeljaar van Hoop in 2025 uitriep.
Apostolische constituties
Apostolische constituties behoren tot de meest gezaghebbende documenten die een paus kan uitvaardigen.
Volgens het canoniek recht is de paus de hoogste wetgever van de Kerk, die “volledige, onmiddellijke en universele gewone macht in de Kerk” bezit.
Apostolische constituties zijn een manier waarop de paus wetten vaststelt, de doctrines definieert (in zeldzame gevallen) en institutionele veranderingen binnen de Kerk aanbrengt, zoals het oprichten van een bisdom of het reorganiseren van kantoren binnen de Romeinse Curie.
In uitzonderlijke gevallen zijn apostolische constituties gebruikt om ex cathedra-verklaringen uit te vaardigen die doctrine definiëren, welke worden beschouwd als onfeilbaar en verplicht zijn voor alle katholieken om te geloven. Recente voorbeelden zijn de plechtige afkondigingen van de Onbevlekte Ontvangenis in 1854 en de Tenhemelopneming in 1950.
Encyclieken
Een pauselijke encycliek is een brief geschreven door de paus, primair gericht aan de bisschoppen maar ook aan katholieken en alle mensen, over bepaalde sociale, morele of theologische vraagstukken.
Volgens de editie van 1917 van de Katholieke Encyclopedie waren encyclieken “brieven verzonden aan alle bisschoppen van het christendom, of ten minste aan alle in één bepaald land, en bedoeld om hen te begeleiden in hun relaties met hun kudden.”
Encyclieken, samen met zijn homilieën en apostolische aansporingen, maken deel uit van het dagelijkse leergezag van de paus, bekend als zijn “ordinaire magisterium.” Ze worden vaak gebruikt door pausen om pastorale prioriteiten voor de Kerk en de wereld aan te geven.
Encyclieken zijn niet slechts brieven of uitingen van de mening van de paus. Ze dragen aanzienlijke doctrinaire gewicht en worden vaak geciteerd als belangrijke bronnen van katholieke leer.
Volgens Lumen Gentium (Nr. 25) zijn katholieken verplicht “een religieuze onderwerping van geest en wil” te geven aan deze brieven als het “authentiek magisterium van de Romeinse pontifex, zelfs wanneer hij niet ‘ex cathedra’ spreekt.”
Dus, hoewel paus Leoʼs Magnifica Humanitas misschien niet het niveau van een “ex cathedra” verklaring bereikt, zou het nog steeds deel uitmaken van zijn leer die katholieken met respect moeten behandelen.
Apostolische aansporingen
Apostolische aansporingen zijn documenten die door de paus worden uitgegeven om de gelovigen aan te moedigen in geloofszaken, met name om bepaalde devoties te bevorderen of om katholieken te begeleiden bij het omgaan met maatschappelijke uitdagingen.
Een recent voorbeeld is paus Leoʼs apostolische aansporing Dilexit Te, waarin hij de gelovigen herinnerde aan de onafscheidelijke aard van geloof en dienstbaarheid aan de armen.
Hoewel aansporingen niet onfeilbaar zijn, geven ze ook de prioriteiten van de paus aan. Bijvoorbeeld, paus Franciscus’ Laudate Deum, waarin hij het dringende belang van het aanpakken van ecologische uitdagingen benadrukte, heeft vele katholieken ertoe gebracht maatregelen te nemen en instituten op te richten die gewijd zijn aan het behoud van de ecologische visie van de paus.
Pausen hebben ook regelmatig post-synodale apostolische aansporingen uitgegeven, reacties van een pontifex op het werk van een Bisschoppensynode. Twee bekende post-synodale aansporingen zijn Sint-Jan Paulus II’s Christifideles Laici (1988) en paus Franciscus’ controversiële Amoris Laetitia (2016).
Motu proprios
Terwijl apostolische constituties en andere pauselijke documenten meestal worden uitgegeven als reactie op de gelovigen, wordt een motu proprio uitgegeven op eigen initiatief van de paus. De naam betekent namelijk “uit eigen beweging.”
Een motu proprio is een veelvoorkomende manier voor een pontifex om de kerkelijke wet en de bureaucratische aspecten van de Romeinse Curie te wijzigen. Bijvoorbeeld, in november 2025 gaf paus Leo een motu proprio uit waarin de Gouverneurschap van de Staat Vaticaanstad werd heringericht, waarbij niet-kardinalen als presidenten konden dienen.
In moderne tijden zijn motu proprios ook gebruikt door pausen om de liturgie te regelen. Recente voorbeelden zijn paus Benedictus XVIʼs Summorum Pontificum in 2007, die priesters meer vrijheid gaf om de Traditionele Latijnse Mis te vieren, en paus Franciscus’ Traditionis Custodes in 2021, die beperkingen oplegde aan de viering ervan.
Motu proprios en apostolische constituties treden normaliter in werking wanneer ze worden gepubliceerd in de officiële handelingen van de Heilige Stoel, de Acta Apostolicae Sedis.
Pauselijke rescripten
Pauselijke rescripten zijn de officiële antwoorden van de paus of een dicasterie op een verzoek. Volgens canon 59 van de Codex Iuris Canonici kunnen deze documenten privileges en dispensaties verlenen en bestaande wetten verduidelijken.
Een recent voorbeeld is het 2023 rescript van het Dicasterie voor de Goddelijke Eredienst en de Discipline van de Sacramenten over de toepassing van Traditionis Custodes, dat de voorwaarden verduidelijkt waaronder toestemming wordt verleend aan priesters om de Traditionele Latijnse Mis te vieren.
Toespraken
Dit zijn de meest voorkomende soorten pauselijke documenten, variërend van formele toespraken (traditioneel allocuties genoemd), homilieën, speciale boodschappen, en wekelijkse catecheses.
Pauselijke toespraken en redevoeringen zijn ook belangrijke aanwijzingen van de pastorale prioriteiten van de paus, en de catecheses tijdens zijn algemene audiënties elke week zijn bijzonder opmerkelijke uitingen van zijn gedachtegang. Bijvoorbeeld, de catecheses die paus Johannes Paulus II van 1979 tot 1984 gaf tijdens zijn algemene audiënties over menselijke seksualiteit en de menselijke persoon vormden de basis voor wat wordt geprezen als de theologie van het lichaam.
In het geval van Leo XIV zijn veel van zijn openbare toespraken gewijd aan het thema vrede, de interpretatie van het Tweede Vaticaanse Concilie, en kunstmatige intelligentie.
Leos eerste encycliek wordt verwacht de reactie van de Kerk op kunstmatige intelligentie en andere zich ontwikkelende technologieën te verduidelijken. Maar veel van zijn toespraken, inclusief zijn eerste toespraak aan de kardinalen na zijn verkiezing, hebben kunstmatige intelligentie al aangegeven als een centraal aandachtspunt van zijn pontificaat.
Chirografen
Een zelden gebruikt pauselijk document, een chirograaf wordt door de paus alleen gebruikt om de Romeinse Curie te herstructureren. Het wordt ook alleen verspreid binnen de Romeinse Curie.
Een recent voorbeeld is de chirograaf die paus Franciscus in 2014 uitgaf om de Pontificale Commissie voor de Bescherming van Minderjarigen op te richten.
Gerelateerd
