Leo XIV en de uitdaging van de traditie

7 mei 2026 – Paus Leo wierookt het altaar tijdens de Heilige Mis met priesterwijdingen op 26 april 2026. Foto: Simone Risoluti / Vatican Media |

NCRegister – Andrea Gagliarducci Vaticaan |

ANALYSE: Leo XIV bevindt zich tussen twee kampen, die beide bijzonder koppig zijn.

Het grote doel van het pontificaat van Leo XIV is het herstellen van de eenheid in de Kerk. De taak is echter bijzonder zwaar. Kortom, het is makkelijker gezegd dan gedaan.

De opmerkingen van de paus aan journalisten tijdens zijn reis van Afrika naar Rome illustreren dit punt.

Leo kreeg een vraag over het besluit van kardinaal Reinhard Marx om homoseksuele paren formeel te zegenen, en zijn antwoord riep veel verschillende reacties op, zowel in Duitsland als wereldwijd. De reactie van het hoofd van de Duitse hiërarchie is echter verhelderend.

Aartsbisschop Georg Bätzing van Limburg, die zijn termijn als voorzitter van de Duitse Bisschoppenconferentie afrondt, verklaarde eenvoudigweg dat hij deze pastorale praktijk zal voortzetten omdat hij niet gelooft dat dit verdeeldheid in de Kerk veroorzaakt.

Dat kan een afscheidswoord zijn van iemand die op het punt staat te vertrekken en het allemaal worst zal wezen, of het kan zijn dat bisschop Bätzing de paus in feite uitdaagt om hem tegen te houden. We zullen zien.

Er dreigt nog een andere uitdaging voor de eenheid, een die afkomstig is uit de traditionalistische wereld. De Priesterbroederschap Sint Pius X (SSPX) bereidt zich voor op het vieren van haar eerste bisschopswijdingen sinds 1988.
De wijdingen zouden geldig zijn, maar niet rechtmatig, omdat ze zonder pauselijk mandaat plaatsvinden. Wie een bisschop wijdt zonder pauselijke toestemming, roept latae sententiae excommunicatie over zichzelf af, dat wil zeggen, louter door de handeling te hebben verricht.
Dat is wat er gebeurde met aartsbisschop Marcel Lefebvre en de bisschoppen die hij in 1988 wijdde, waarna een formeel excommunicatiedecreet werd opgesteld en gepubliceerd.

Nu gaan er geruchten dat er al een soortgelijk document is opgesteld voor het geval de SSPX besluit met de geplande wijdingen door te gaan .
In feite zijn dit soort decreten standaard, dus het is niet zeker dat het niet al enige tijd geleden klaar was, ongeacht hoe de discussies binnen de SSPX verliepen.
De SSPX is van haar kant van mening dat excommunicatie niet daadwerkelijk van toepassing is op de gemeenschap, met als redenering dat het canoniek recht het opleggen van de straf niet toestaat als de daad die daartoe zou leiden, begaan wordt als reactie op een vermeend ernstig gevaar voor de Kerk, of als men gelooft te handelen in goed vertrouwen.
Dat is technisch gezien waar, maar het is dezelfde redenering die aartsbisschop Lefebvre in 1988 gebruikte, toen een pauselijk decreet verklaarde dat de wijdingen tot excommunicatie hadden geleid, een onbetwistbaar feit.

De afgelopen weken publiceerde de SSPX ook een uitgebreid interview met haar overste, pater Davide Pagliarani, die het gevoel van urgentie van de gemeenschap en de noodzaak om nieuwe bisschoppen te wijden om haar voortbestaan te verzekeren, nogmaals benadrukte.
In feite ontbreekt het de SSPX aan een oprecht verlangen om zelfs maar een dialoog aan te gaan met de Heilige Stoel. In eerdere mededelingen is duidelijk gemaakt dat zij veel van de beslissingen of benaderingen van de Heilige Stoel als grensgevallen van ketterij beschouwt, en dat er daarom geen dialoog mogelijk is.

Kortom, Leo XIV bevindt zich tussen twee kampen, die beide bijzonder koppig zijn.

Aan de ene kant zijn er degenen die willen dat de leer zich zodanig ontwikkelt dat ze zich aanpast aan de samenleving, omdat de Kerk anders – en dit is een veelgehoorde uitspraak – niet langer relevant zal zijn. Aan de andere kant zijn er degenen die vinden dat de Kerk zich te veel heeft ontwikkeld, tot het punt waarop alles wat van de Heilige Stoel komt als ongepast wordt beschouwd, vooral op leerstellig gebied.

De vraag die gesteld moet worden is simpelweg deze: aan welke kant staat Leo XIV?

Vorig jaar was het bijvoorbeeld verrassend dat Leo XIV een groet stuurde naar de bedevaart van Parijs naar Chartres, die werd bijgewoond door duizenden, voornamelijk jonge mensen, allen gehecht aan de traditionele ritus, en de paus zei dat hij voor de deelnemers bad. Later maakte de nuntius in Engeland, aartsbisschop Miguel Maury Buendía, bekend dat Leo had gevraagd om uitzonderingen te maken, waardoor bisschoppen op verzoek de viering van de traditionele Latijnse mis in hun bisdommen konden verlengen.

Kortom, Leo XIV stak een hand uit naar de traditionele wereld, in een poging de houding van duidelijke afscheiding te overwinnen die de laatste jaren van het pontificaat van paus Franciscus had gekenmerkt.

Deze houding had ook gevolgen gehad voor religieuze congregaties die als traditionalistisch werden beschouwd, zoals de Heralds of the Gospel, een organisatie die in Brazilië was opgericht en zich vervolgens wereldwijd verspreidde. Jarenlang was de wijding van nieuwe priesters voor de Heralds of the Gospel opgeschort. Ze werden onderworpen aan een speciaal administratief onderzoek — de commissaris is kardinaal Raymundo Damasceno Assis — vanwege beschuldigingen van misbruik die nooit volledig zijn geverifieerd en waarbij alle civiele zaken uiteindelijk in hun voordeel zijn beslecht.

Na vele jaren van impasse kreeg de groep in april van dit jaar echter eindelijk toestemming om 26 nieuwe priesters te wijden.

De Heralds of the Gospel zijn slechts één voorbeeld van groepen die als te traditioneel worden beschouwd en daardoor het doelwit waren van paus Franciscus. In sommige gevallen ging het om zeer kleine groeperingen, die bijgevolg geen voet aan de grond kregen.

In andere gevallen ontstond er een ware storm, zoals in het geval van het Sodalitium Christianae Vitae – dat de toenmalige aartsbisschop Prevost goed kende – waar beschuldigingen van misbruik tegen de stichter niet leidden tot een hervorming (zoals bij de Legionairs van Christus was gebeurd), maar tot de daadwerkelijke opheffing van de orde.

Er moet worden opgemerkt dat het pontificaat van paus Franciscus ook werd beïnvloed door een soort “Latijns-Amerikaanse burgeroorlog” die was ontstaan in de jaren na Vaticanum II, toen de spanningen tussen de bevrijdingstheologie en meer traditionele bewegingen bijna ondraaglijk waren geworden.

Leo XIV werd niet beïnvloed door die spanningen, ook al zou hij ze als missionaris en bisschop in Peru hebben ervaren. Om deze reden werd Leo geroepen om een moeilijk evenwicht te vinden tussen de eisen van degenen die een meer aanwezige en levendige Kerk wilden op het gebied van sociale kwesties, en de noodzaak om te evangeliseren, nieuwe roepingen aan te trekken en de groei van de Kerk te bevorderen.

Dit is de grote uitdaging waar de paus voor staat bij het omgaan met traditionalistische groeperingen.

De traditionalisten weten dit en verspreiden het verhaal van een Heilige Stoel die niet bereid is te luisteren, met het argument dat er geen overeenstemming mag worden bereikt. De SSPX is van mening dat Leo XIV hen hun gang moet laten gaan, zonder met excommunicatie te dreigen.

De straf van excommunicatie is echter noodzakelijk voor de paus om zijn gezag binnen de Kerk te tonen. Daarom bestaat er excommunicatie latae sentantiae, wat betekent dat deze automatisch wordt opgelegd voor het begaan van een excommunicabele daad.

Ondertussen is het idee dat de paus alles moet accepteren in naam van een onduidelijk principe van barmhartigheid een argument dat geen stand kan houden, hoewel het sinds het Tweede Vaticaans Concilie vele malen is gepromoot.

Men kan er zeker van zijn dat dit thema zich herhaaldelijk zal voordoen tijdens het pontificaat van Leo XIV. Na verloop van tijd zal duidelijk worden of het de wens van de paus is om de crisis te verdoezelen of aan te pakken, door de obstakels weg te nemen die verdeeldheid en onenigheid veroorzaken, omwille van de eenheid in de Kerk.

Andrea Gagliarducci is een Italiaanse journalist voor Catholic News Agency en Vaticaan-analist voor ACI Stampa. Hij levert bijdragen aan het National Catholic Register.