Hoe de heilige Edith Stein een wereld antwoordt die naar schoonheid hunkert

18 augustus 2026 – Edith Stein in haar jeugd. Foto: met dank aan Elizabeth Mitchell |

NCRegister – Edward Pentin |

In een nieuw boek onderzoekt Elizabeth Mitchell hoe de karmelietin en martelares alle ware schoonheid zag als een weg naar God — en heiligheid als het meesterwerk van de Goddelijke Kunstenaar.

Voor de heilige Edith Stein is goddelijke schoonheid „de ultieme grondslag of oorzaak van alles wat mooi is“ en het tegengif voor de leegte en oppervlakkigheid van een wereld die schoonheid zoekt zonder een beroep te doen op God.

Dit zegt Elizabeth Mitchell, auteur van het in 2025 verschenen boek St. Edith Stein’s Aesthetic: Beauty and Sanctity, Masterpiece of the Divine Artist — een baanbrekend werk over de joodse bekeerlinge tot het katholicisme die karmelietes werd, de naam de heilige Teresa Benedicta van het Kruis aannam en in 1942 als martelares stierf in Auschwitz. Stein werd in 1998 heilig verklaard door paus St. Johannes Paulus II.

Stein zag God als „de Eeuwige Kunstenaar, de Goddelijke Kunstenaar“ die „altijd schept, altijd vormgeeft, altijd Zijn schepping vervolmaakt“, legt Mitchell uit in dit interview met de Register van 11 augustus. Ze bespreekt ook de bekering van de heilige, hoe haar leven en leer ons kunnen helpen het lijden te begrijpen, en welke praktische lessen kunstenaars, schrijvers en gewone gelovigen vandaag de dag kunnen leren van haar heldhaftige leven.

Mitchell, die haar proefschrift over Stein schreef, is momenteel directeur van de Trinity Academy, een particuliere katholieke school in Pewaukee, Wisconsin.

Auteur Elizabeth Mitchell. Foto: met dank aan Elizabeth Mitchell |

Dr. Mitchell, wat trok u aanvankelijk aan in de heilige Edith Stein, en waarom wilde u een boek schrijven over haar begrip van schoonheid?

Door mijn eigen vriendschap met de heilige Edith heb ik geleerd dat zij, als lid van de gemeenschap van heiligen, voor mensen bemiddelt en door Gods voorzienigheid op verrassende manieren bij hen aanwezig kan zijn. Ik denk dat het niet overdreven is om te zeggen dat als u dit interview nu leest en u zich afvraagt waarom het op uw pad is gekomen, God deze ontmoeting met Edith Stein – door haar voorspraak – wellicht gebruikt om u naar iets specifieks te leiden. Dat kan een diepere vriendschap met haar zijn, haar voorspraak in een bepaalde nood, of misschien, net als bij mij, een project waar zij u door haar gebeden tot God heen helpt. Toen ik in 1998 op het Sint-Pietersplein zat bij haar heiligverklaring, had ik geen flauw idee dat ik haar beter zou leren kennen. Maar zij had andere plannen! Ze zegt stellig [in haar boek Finite and Eternal Being]: „Wat niet in mijn plan lag, lag wel in Gods plan.”

De rode draden van haar esthetiek zijn verweven in haar verschillende werken. Haar papieren raakten verspreid als gevolg van de evacuaties en bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Mijn boek is een synthese van haar levenswerk over dit onderwerp.

Hoe begreep Edith Stein schoonheid, en waarin verschilt haar visie van hoe mensen tegenwoordig vaak over schoonheid denken?

Ook nu weer raakt je vraag de kern. Schoonheid is een obsessie in de hedendaagse cultuur. We jagen ernaar en verlangen ernaar om het in talloze vormen te bezitten. De strakke iPhone, de perfecte selfie. Maar deze uitingen van schoonheid zijn oppervlakkig en laten ons leeg achter. Ze doen alsof ze ons vervullen en bevredigen. Maar dat doen ze niet. Waarom niet? Omdat ware schoonheid ons naar haar bron leidt; ze is geen doel op zich; ze is een eigenschap van God. Hij is Schoonheid. Uitingen van ware schoonheid trekken ons aan omdat ze een glimp zijn van de absolute, eeuwige, goddelijke, ondoorgrondelijke Schoonheid van God. God is Schoonheid, Waarheid en Goedheid. Een glimlach, een warm woord van aanmoediging, een landschap, een symfonie, zijn uitingen van iets diepers, iets Goddelijks. Ze zijn openbaringen van hun archetype: het Goddelijke Archetype.

Stein durft in haar laatste werk — The Science of the Cross, dat op de dag van haar arrestatie open op haar bureau lag — te beweren: „alle authentieke kunst is openbaring, en alle artistieke schepping is heilige dienst.“

En voor zover we vreugde vinden in schoonheid, zijn we mens. „Alleen een mens“, legt ze uit [in Finite and Eternal Being], „maar niet een irrationeel dier, vindt vreugde in schoonheid.“ We ervaren deze ontmoeting als iets dat onze ziel raakt en ertoe beweegt te reageren.

Hoe zijn Steins ideeën over schoonheid, waarheid en goedheid tot stand gekomen, en hoe kunnen ze worden toegepast op een cultuur die schoonheid vaak loskoppelt van waarheid en goedheid?

Steins opvatting over schoonheid is geworteld in het denken van de heilige Thomas van Aquino. Stein vertaalde zelfs het volledige werk van Aquino, Quaestiones Disputatae de Veritate, in het Duits. Ze schreef ook een toneelstuk waarin de heilige Thomas van Aquino op het verjaardagsfeest van de Duitse academicus filosofie bespreekt met Edmund Husserl, de grondlegger van de fenomenologie!

Wat betreft schoonheid, waarheid en goedheid legt ze [in Finite and Eternal Being] uit: „Net zoals er goddelijke waarheid en goddelijke goedheid bestaan, die de ultieme grondslag of oorzaak zijn van alles wat waar en goed is, zo moet er ook goddelijke schoonheid bestaan als de ultieme grondslag of oorzaak van alles wat mooi is.”

De moderne wereld scheidt de waarheid van de Waarheid, de schoonheid van de Schoonheid en het goede van de Goedheid. We blijven achter met de leegte van The Hollow Men, zoals T.S. Eliot dat zo indringend beschrijft. Onze heropleving als cultuur hangt af van onze terugkeer naar de Bron van alle dingen.

Stein beschrijft heiligheid als iets als een „kunstwerk“ dat door God is gevormd. Wat betekent dat voor gewone gelovigen die hun geloof proberen na te leven?

Zoals kardinaal Raymond Burke zo welsprekend uitlegt in zijn voorwoord bij dit boek: „Stein legt uit hoe ieder mens, die zich aan Christus overgeeft door in alle dingen de wil van de Vader te doen, een levend kunstwerk kan worden, een meesterwerk van God, de Goddelijke Kunstenaar.“ Stein noemt God de Eeuwige Kunstenaar, de Goddelijke Kunstenaar. Hij is altijd aan het scheppen, altijd aan het vormgeven, altijd bezig Zijn schepping te vervolmaken. Hij werkt aan ons als Zijn kunstwerk. Toch staat Hij ons, het kunstwerk, toe om via de vrije wil mee te beslissen over wat we zullen worden. We kunnen ons aan Zijn ‘vingerbewegingen’ en ‘beitelslagen’ houden, of we kunnen Zijn vormgevingswerk ontwijken.

We kennen de mensen in ons leven die meesterwerken zijn. Heiligheid spreekt door hen heen. We zien, met de ogen van onze ziel, dat zij volledig zijn wie God hen heeft geroepen te zijn. Elke dag is voor ieder gewoon mens, voor jou en voor mij, een dag waarop Hij het kunstwerk vervolmaakt. Hij weet het! We moeten Hem de volledige zeggenschap geven over hoe Hij ons roept om volledig onszelf te worden, Zijn meesterwerk.

Edith Stein was zowel filosofe als karmelietes. Hoe heeft haar gebedsleven haar ideeën over schoonheid veranderd of verdiept?

Het is een genot om de ontwikkeling van haar gedachtegang te volgen en te zien hoe haar katholieke geloof haar begrip van de mens als Gods kunstwerk doordrenkt. Naarmate zij God ontmoet als de bron van alle betekenis, wordt haar esthetiek een oproep tot heiligheid. Uiteindelijk bedacht zij de term ‘levend beeld’ [in De wetenschap van het kruis]. Ze vertelt ons dat wij een levend beeld van Christus zijn.

Haar eigen onwankelbare geloof in Christus verandert haar zelf in een levend beeld, terwijl ze in Auschwitz de marteldood sterft. Ze wordt door degenen die haar in de kampen zagen beschreven als een ‘levende Pietà’. God is de Michelangelo die een meesterwerk schept uit Steins zelfopoffering en dood, geleden in odium fidei, uit haat tegen het katholieke geloof. Wat een bekroning van alles wat zij had bestudeerd en geschreven over het levende kunstwerk dat de mens is!

Uw boek is ook biografisch en gaat verder dan alleen het onderwerp van de esthetiek. In een passage legt u uit hoe Stein tot het geloof kwam toen zij getuige was van de moed en de aanvaarding van een christelijke vriendin wier echtgenoot, Steins voormalige professor, net was overleden. Kunt u ons meer vertellen over dit cruciale moment in haar leven en misschien ook andere verhalen die haar persoonlijke heiligheid onthullen?

Het heeft me altijd gefascineerd dat Stein tot het geloof kwam door ontmoetingen met gewone, levende, ademende mensen. Ze noemde hen ‘levende beelden’, en zij onthulden haar de waarheid van het geloof. Ze zag en begreep Christus als een persoon toen een vrouw met een boodschappenmand in de kathedraal van Frankfurt in gebed knielde. ‘Dat zou ik nooit kunnen vergeten’, verwonderde Stein zich [in haar autobiografie, Life in a Jewish Family]. Ze ervaart het kruis als een realiteit wanneer haar vriendin, weduwe Anna Reinach, Stein vraagt om langs te komen en de papieren van Anna’s overleden echtgenoot te ordenen. Anna is beheerst en put in haar verdriet kracht uit het kruis. [Volgens een biografie] zegt Stein: „Dit was het moment waarop mijn ongeloof werd verbrijzeld.” Vervolgens leest Stein het leven van de heilige Teresa van Ávila in één nacht van kaft tot kaft. Bij het aanbreken van de dageraad sluit ze het boek en verklaart: „Dit is de waarheid.”

Vanaf dat moment leeft Stein haar geloof daadwerkelijk na. Ze wordt katholiek; ze treedt toe tot de Karmel. Wanneer ze door de nazi’s wordt vervolgd vanwege haar joodse afkomst, heeft ze de moed om het hoofdkwartier van de Gestapo binnen te lopen en te verkondigen: „Geprezen zij Jezus Christus!” Ze gaat de dood tegemoet in Auschwitz, in de zekerheid dat haar offer door Christus kan worden gebruikt voor Zijn doel en glorie.

Hoe helpen Steins leven en haar dood in Auschwitz ons haar visie op lijden, schoonheid en heiligheid te begrijpen, en welke praktische lessen kunnen kunstenaars, schrijvers en gewone gelovigen vandaag de dag uit haar heldhaftige leven trekken?

Wanneer we ons het meest machteloos, het meest ontoereikend en het meest nutteloos voelen, kan Christus ons lijden, onze eenheid met Hem, gebruiken voor Zijn glorie. Stein offert zichzelf in geest al op voordat ze haar opoffering in Auschwitz aanvaardt als een offer aan Christus.

„Wil je volledig verenigd zijn met de Gekruisigde?” vraagt ze [in haar autobiografie]. „Als je dit serieus neemt, zul je, door de kracht van Zijn Kruis, aanwezig zijn op elk front, op elke plaats van verdriet, en troost, genezing en verlossing brengen aan hen die lijden.”

Stein zou ons zeggen dat kunstenaars, schrijvers en wij allemaal niet de schoonheid kunnen ontmoeten, God kunnen ontmoeten, en toch hetzelfde kunnen blijven. We moeten worden getransformeerd [zoals ze schrijft in De wetenschap van het kruis]: “De Gekruisigde eist van de kunstenaar meer dan alleen het weergeven van het beeld. Hij eist dat de kunstenaar, net als ieder ander mens, Hem volgt: dat hij zichzelf zowel tot een beeld maakt als zich laat vormen tot een beeld van Hem die het kruis draagt en gekruisigd wordt.”

Christus werkt niet op je kantoor. Hij staat niet in je keuken het avondeten te koken. Jij bent daar. Hij heeft jou daar geplaatst. Jij bent daar om Hem aanwezig te maken. We moeten Zijn beeld worden. En dan kan Hij elke ziel raken waarmee Hij ons in contact brengt.

Terwijl we het feest vieren van een andere holocaustmartelaar, de heilige Maximiliaan Kolbe (14 augustus), zien we dit zo duidelijk. Christus was in Auschwitz, in de heilige Edith Stein en in de heilige Maximiliaan. Christus heeft Zijn leven gegeven voor Zijn vrienden, via de heilige Edith Stein en via de heilige Maximiliaan, Zijn levende beelden.

Dit is Zijn verbazingwekkende en volmaakte plan: het meesterwerk van de Goddelijke Kunstenaar.

Edward Pentin Edward Pentin is senior medewerker van de Register en Vaticaan-analist bij EWTN News. Hij begon met verslaggeving over de paus en het Vaticaan bij Radio Vaticaan, voordat hij de functie van Rome-correspondent voor EWTN’s National Catholic Register op zich nam. Hij heeft ook verslag gedaan van de Heilige Stoel en de katholieke Kerk voor een aantal andere publicaties, waaronder Newsweek, Newsmax, Zenit, The Catholic Herald en The Holy Land Review, een franciscaanse publicatie die gespecialiseerd is in de kerk en het Midden-Oosten. Edward is de auteur van The Next Pope: The Leading Cardinal Candidates (Sophia Institute Press, 2020) en The Rigging of a Vatican Synod? An Investigation into Alleged Manipulation at the Extraordinary Synod on the Family (Ignatius Press, 2015). Volg hem op Twitter via @edwardpentin.