25 mei 2026 – Foto: Vatican Media |
EWTN News |
In zijn encycliek Magnifica Humanitas, gepubliceerd op maandag, roept paus Leo XIV de samenleving en AI-ontwikkelaars op om “gedeelde normen van sociale rechtvaardigheid” te implementeren zodat kunstmatige intelligentie de menselijke waardigheid respecteert en het algemeen welzijn dient.
AI is geen moreel neutraal instrument; het maakt niet alleen uit hoe het wordt gebruikt, maar ook hoe het is ontworpen, schrijft Leo in “Magnifica Humanitas: Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie,” gepubliceerd op 25 mei. Magnifica humanitas betekent in het Latijn “geweldige menselijkheid”.
Hij waarschuwt ook dat “een moralere AI niet voldoende is als die moraliteit wordt bepaald door enkelen … In feite versterkt AI, zoals bij elke grote technologische verandering, de macht van hen die al economische middelen, expertise en toegang tot data bezitten.”
De eerste encycliek van Leo XIV beslaat een breed scala aan sociale kwesties, met een grote focus op de impact van AI op onderwijs, economie, werkloosheid, arbeid, de ontwikkeling van jongeren, mensenhandel en oorlog.
Hij stelt de principes van de katholieke sociale leer — de waardigheid van de persoon, het algemeen welzijn, de universele bestemming van goederen, subsidiariteit, solidariteit en gerechtigheid — voor als richtlijnen voor besluitvorming en als “criteria om te beoordelen of technologieën werkelijk de mensheid dienen of haar onderwerpen.”
Hoewel hij afwijst dat men AI moet zien in dichotomieën die kansen tegenover risico’s plaatsen, of enthousiasme tegenover angst, geeft Leo een scherpe beoordeling van het technologische paradigma waarin de wereld zich vandaag bevindt en beschrijft een pad van vooruitgang die de mens dient “of een vooruitgang die hen onderwerpt aan de mentaliteit van macht.”
“Het risico strekt zich verder uit dan het misbruik van bepaalde technologieën. Ernstiger is het alomtegenwoordige technocratische paradigma waarin wij ons bevinden, en dat wordt versterkt door de digitale revolutie en AI, dat dreigt een antihumane visie te normaliseren,” schrijft hij.
Leo ontleent de term “technocratisch paradigma” aan paus Franciscus’ encycliek uit 2015 Laudato Si’, waarin Franciscus, zo schrijft Leo, kritiek leverde op een paradigma “dat alles probeert te reduceren tot een object om te domineren.”
In die antihumane visie, vervolgt hij, “wordt de volheid van het leven gelijkgesteld aan het hebben van meer, het verminderen van zwakte, het elimineren van onzekerheid en het uitoefenen van totale controle. Wanneer efficiëntie de ultieme waarde wordt, worden mensen verleid zichzelf te zien als een project om te optimaliseren in plaats van als personen geroepen tot relatie en gemeenschap.”
Volgens paus Leo is de centrale vraag — het beschermen van onze menselijkheid — er een waarbij iedereen een rol zou moeten spelen.
Hij roept een van zijn geestelijke gidsen aan, Sint-Augustinus van Hippo, en citeert uit “De Civitate Dei” (“De Stad van God”): “‘Twee liefdes hebben twee steden gebouwd: de aardse stad, de liefde voor zichzelf tot verachting van God; de hemelse stad, de liefde voor God tot verachting van zichzelf.’ Zoals door de geschiedenis heen, strijden deze twee liefdes vandaag nog steeds om de dominantie in ons hart.”
Paus Leo XIV ondertekent zijn eerste encycliek, “Magnifica Humanitas: Over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie,” op 15 mei 2026, de 135ste verjaardag van de encycliek “Rerum Novarum” door paus Leo XIII. “Magnifica Humanitas” werd uitgebracht op 25 mei 2026. | Credit: Vatican Media. Samenstelling foto: EWTN News |
Van katholieke sociale leer tot de strijd om macht
De 245 paragrafen van de encycliek zijn verdeeld in een inleiding en vijf hoofdstukken, waarvan de eerste twee gewijd zijn aan een verklaring van de ontwikkeling van de sociale leer van de Kerk van paus Leo XIII tot heden, de belangrijkste principes van die leer, en hoe deze toegepast kunnen worden in het huidige technologische tijdperk.
Hoofdstuk 3 introduceert “het technocratisch paradigma” van kunstmatige intelligentie en de ongelijke digitale macht.
Hoofdstuk 4 behandelt het belang van het beschermen van waarheid, democratie, werk, onderwijs en menselijke vrijheid in het AI-tijdperk, terwijl het vijfde hoofdstuk gewijd is aan een analyse van de normalisering van oorlog, de machtsstrijd, en hoe iedereen de verantwoordelijkheid draagt bij te dragen aan de opbouw van een beschaving van liefde door het cultiveren van vrede en gerechtigheid.
Gedurende de encycliek gebruikt Leo het beeld van bouwen om te vragen hoe de mensheid zal reageren op het nieuwe technologische tijdperk. De mensheid, zegt hij, moet kiezen tussen het bouwen van de Toren van Babel (Genesis 11:1-9) of het bouwen van een stad waar God en mens samen kunnen wonen, zoals Nehemia mensen samenbracht om de muren van Jeruzalem te herbouwen na de Babylonische ballingschap (Nehemia 2-6).
“In het licht van deze twee beelden daagt de Heilige Geest ons vandaag uit over onze relatie met technologie en de aanhoudende digitale revolutie,” schrijft hij. “Technologie heeft de kracht om te genezen, verbinden, onderwijzen en ons gemeenschappelijk huis te beschermen; maar het kan ook verdelen, uitsluiten en nieuwe vormen van onrecht voortbrengen.”
Paus Leo XIV haalt citaten aan van prominente denkers uit de 19e en 20e eeuw, zowel katholiek als joods, waaronder Sint-Jan Paulus II, Victor Frankl, Hannah Arendt, J.R.R. Tolkien, Giorgio La Pira en pater Romano Guardini, om te beargumenteren dat technologie op zichzelf geen oplossing is voor de problemen van de mensheid, maar ook niet inherent slecht is.
“In de praktijk is technologie echter nooit neutraal, omdat ze de kenmerken aanneemt van degenen die haar bedenken, financieren, reguleren en gebruiken,” schrijft hij.
De keuze, vervolgt hij, is niet tussen “ja” of “nee” tegen technologie, maar “tussen het bouwen van Babel of het herbouwen van Jeruzalem; tussen een macht die pretendeert de hemel te domineren en een volk dat samenwerkt in Gods aanwezigheid om de muren van broederlijke samenwoning te herbouwen.”
Vaak geciteerde bronnen voor de encycliek zijn onder meer paus Benedictus XVI’s encycliek Caritas in Veritate en het Compendium van de sociale leer van de Kerk.
Schrijvend dat hij geen volledige overzicht van AI wil geven, verwijst de paus lezers naar eerdere Kerkelijke publicaties over AI, in het bijzonder de nota uit 2025 Antiqua et Nova van het Dicasterie voor de Geloofsleer en het Dicasterie voor Cultuur en Onderwijs en Quo Vadis, Humanitas?, eerder dit jaar gepubliceerd door de Internationale Theologische Commissie — die beiden vaak in de voetnoten van Magnifica Humanitas worden geciteerd.
Christelijk humanisme en het technocratisch paradigma
De paus schrijft over de denkwijzen van transhumanisme en posthumanisme en hoe deze de ideologische onderbouwing vormen van technologie.
Hij stelt een christelijk humanisme voor, waarin mensen “niet begrensd zijn door de grenzen van hun eigen natuur; zij worden eerder geroepen tot zelftranscendentie, niet door het ontvluchten van de realiteit of het minachten van hun beperkingen, maar door hun vervulling in liefde.”
In Magnifica Humanitas uit de Heilige Vader ook bezorgdheid over de “nieuwe monopolieën van AI.”
“Spreken over het algemeen welzijn betekent het blootleggen van deze nieuwe vorm van epistemische, economische en politieke asymmetrie,” schrijft hij.
De belangrijkste vraag, zegt hij, is die van Sint-Jan Paulus II: Maakt AI “het menselijk leven op aarde in alle aspecten ervan ‘meer menselijk’? Maakt het het waardiger voor de mens?”
Leo schrijft dat “een beslissende toets voor het ethisch onderscheidingsvermogen van AI en digitale transformatie” ligt in de strijd tegen nieuwe vormen van slavernij, zoals mensenhandel. De paus gaat verder met “oprecht om vergiffenis vragen,” namens de Kerk, voor het “ontzaglijke lijden en de vernedering die velen hebben doorstaan” voordat slavernij in de 19e eeuw ondubbelzinnig werd veroordeeld.
“Deze ontwikkeling biedt een duidelijk voorbeeld van de groei van de Kerk in het begrijpen van de eeuwige waarheden van de openbaring die zij bewaart. Hoewel er niet altijd consistentie was in de praktijk,” schrijft hij, “is er door de geschiedenis heen een continue bevestiging geweest van de waardigheid van ieder mens, geschapen naar Gods beeld, ook al heeft het 18 eeuwen geduurd voordat de volledige onverenigbaarheid met slavernij expliciet werd erkend.”
De herinnering aan vroegere blindheid en compliciteit ten aanzien van het onrecht van slavernij is “een oproep tot waakzaamheid,” zegt de paus. “Wat wij geleerd hebben moet worden omgezet in onderscheidingsvermogen en verantwoordelijkheid in het heden.”
‘Een gewelddadige cultuur van macht’
Een groot deel van de brief van de paus is gewijd aan wat hij schrijft als “een verontrustende heropleving van oorlog als instrument van internationale politiek,” het gebruik van AI in oorlogsvoering, een crisis in multilateralisme en de erosie van ethische principes die vroeger oorlog beperkten.
“De mensheid glijdt af naar een gewelddadige cultuur van macht,” waarschuwt hij. “Vandaag, meer dan ooit, zonder afbreuk te doen aan het recht op zelfverdediging in de striktste zin, is het belangrijk te bevestigen dat de theorie van ‘rechtvaardige oorlog’, die veel te vaak gebruikt is om elk soort oorlog te rechtvaardigen, nu achterhaald is. De mensheid beschikt over veel effectievere en capabelere middelen om het menselijke leven te bevorderen en conflicten op te lossen, zoals dialoog, diplomatie en vergeving.”
“De moderne Babel is niet alleen te zien in het geglobaliseerde technocratische paradigma maar ook in het verre conflict tussen tegengestelde imperialismen, tussen machten die hun suprematie willen behouden en zij die deze willen grijpen, wat resulteert in een veelheid aan lokale conflicten. Bovendien lijkt er geen grens te zijn aan de race — gedreven door een ontmenselijkende ambitie — om steeds krachtigere technologieën te ontwikkelen of controle over hen te verkrijgen,” schrijft paus Leo.
Maar de paus sluit niet negatief af. Hij voegt daaraan toe dat “ondanks deze neerwaartse spiraal, we ook een groot deel van de mensheid kunnen zien die zich inspant menselijk te blijven en werkt aan het bouwen van de heilige stad van samenleven en vrede.”
In de afsluiting van het document spreekt hij de hoop uit dat “[i]n de nederige trouw van het dagelijks leven, zelfs het tijdperk van AI een tijd kan worden waarin de Heilige Geest de beschaving van de liefde in ons leven tot stand brengt.”
“Inderdaad, de Heer blijft alle dingen vernieuwen en biedt elk tijdperk de mogelijkheid deel te worden van de heilsgeschiedenis in het licht van de Incarnatie.”
Gerelateerd
