Is de Kerk echt zo in problemen als de SSPX beweert?

10 juni 2026 – Sint-Petrus’ . Foto: Zwiebackesser / Shutterstock |

NCRegister – Larry Chapp Commentaren |

COMMENTAAR: Hoewel de katholieke Kerk met ernstige problemen kampt, is de situatie niet zo rampzalig als de SSPX beweert. Het beste tegenargument dat de Kerk kan aanvoeren, is een hernieuwde focus op de vele dingen die er wel goed aan de Kerk zijn.

Nu alle aandacht uitgaat naar de nieuwe encycliek van paus Leo, is er minder aandacht voor veel van de brandende kerkelijke controverses die op een laag pitje sudderen.

Ik ben daar blij om, aangezien ik denk dat de kerkelijke gemoedstoestand meer aandacht voor iets positiefs nodig heeft in plaats van de voortdurende stroom negatieve nieuwsberichten die de katholieke Kerk alleen maar door de modder van negativiteit sleuren. Daarom ga ik een bewering doen die uitsluitend op mijn eigen intuïtie is gebaseerd. Maar ik vermoed dat mijn gevoelens ook door vele anderen worden gedeeld.

Er is maar een bepaalde hoeveelheid controverse die men kan verwerken voordat onze psychologische afweermechanismen in werking treden en we er ongevoelig voor worden, waarbij we de voorkeur geven aan het stille lijden van een uitgeputte ziel boven een voortdurende worsteling met zaken die schijnbaar onoplosbaar zijn en daardoor de ziel des te meer verstoren met een gevoel van gekwelde futiliteit.

Op het risico af dat ik in een schijnbare tegenstrijdigheid verval, wil ik nu ingaan op een van de kwesties waarover ik het heb: de crisis van de Priesterbroederschap Sint Pius X (SSPX). Ik heb twee artikelen in de Register over dat onderwerp geschreven, dus ik zal er niet opnieuw op ingaan. Het volstaat te zeggen dat een van de negatieve neveneffecten van het hele debat is dat we gedwongen zijn ons te concentreren op de bewering van de leiding van de SSPX dat de Kerk zich in zo’n ernstige crisis van afvalligheid bevindt dat de schismatieke daden van de genootschap gerechtvaardigd zijn en daarom eigenlijk helemaal niet schismatiek zijn.

Ik verwerp een dergelijke bewering. Maar mijn punt hier is dat het debat onze aandacht heeft gericht op het negatieve.

Heeft de Kerk vandaag de dag veel problemen? Ja, natuurlijk, want de Kerk is altijd geconfronteerd geweest met verschillende crises en problemen. Maar hoe zit het dan met de positieve dingen die er in de Kerk gebeuren? Is het werkelijk zo somber als de SSPX beweert? Nee, dat is het niet, en daarom is het beste tegenargument dat de Kerk tegen de SSPX kan inbrengen, om ons opnieuw te richten op wat er goed is aan de Kerk en waarom zij, ondanks haar problemen, niet in een ernstige crisis verkeert.

Aan de andere kant van het kerkelijke spectrum heb je de Duitsers en hun Synodale Weg, die erop gericht is homoseksuele relaties moreel te legitimeren, het kerkbestuur over te dragen aan een door leken gedomineerd “bestuur”, en vrouwen en getrouwde mannen te wijden. Was dit slechts een Duitse aangelegenheid, dan zou het gemakkelijk terzijde kunnen worden geschoven. Maar de doelstellingen van de Synodale Weg zijn ook de doelstellingen van katholiek links in het algemeen.

Maar nogmaals, de impliciete aanname in zo veel van deze linkse agitatie is ironisch genoeg vergelijkbaar met die van de radicale traditionalisten. Namelijk dat al deze radicale veranderingen moeten worden doorgevoerd omdat de Kerk in een ernstige crisis verkeert. Maar in dit geval is de crisis niet er een van afvalligheid, zoals de SSPX zou beweren, maar veeleer een crisis van het gebrek aan geloofwaardigheid van de Kerk in de ogen van de “moderne beschaving”. Wat zij natuurlijk onder moderne beschaving verstaan, is de gedachtewereld en de morele waarden van westerse, seculiere, liberale, democratische landen. Met andere woorden, hun stelling is dat de Kerk in een crisis zal verkeren totdat zij, als een kameleon, de kleuren van de moderne seculariteit aanneemt.

Welk effect heeft dit op de stemming van de gemiddelde katholieken in de Kerk? Vooral omdat dit alles volgt op vele decennia van onthullingen over seksueel misbruik door geestelijken, die ons allemaal al cynischer hebben gemaakt ten aanzien van kerkelijk gezag? Dat schandaal was emotioneel gezien alsof je op volle snelheid een race loopt, om vlak voor de finishlijn onverwachts een klap in de nek te krijgen.

Verdoofd en gekwetst krabbelden de gelovigen niettemin weer op na dat schandaal, om vervolgens te worden geconfronteerd met de voortdurende onrust rond het pontificaat van Franciscus, en nu met deze huidige controverses. Voeg daar het effect van sociale media aan toe, met hun versnipperde en in silo’s verdeelde wereld van eindeloze klachten, en het is geen wonder dat er een gevoel van uitputting is ontstaan.

Natuurlijk gaat het met 90% van de katholieken prima, voor zover de meeste praktiserende katholieken de wendingen van de kerkelijke politiek niet volgen en zich gelukkig niet bewust zijn van de onrust onder hun voeten en in de lucht om hen heen. Niettemin heeft de kerkelijke uitputting waarover ik spreek betrekking op die katholieken die diep betrokken zijn bij de Kerk, op verschillende manieren betrokken zijn bij haar pastorale taken, actief zijn op sociale media en die invloedrijke posities bekleden.

En ik spreek ook over de kerkelijke uitputting van priesters, vooral jonge en idealistische priesters, die dagelijks verstrikt raken tussen de strijdende facties en wier pastorale beslissingen hen vaak niets meer opleveren dan een stortvloed aan klachtenbrieven aan de curie. En dan is er ook nog de fysieke uitputting van het leiden van twee en soms drie parochies, wat de mentale en spirituele uitputting van een Kerk in voortdurend innerlijk conflict alleen maar verergert.

Het opvallende punt hier is dat men de kerkelijke vermoeidheid nu overal ziet, bij de leken en bij het priesterschap. Ik vrees dat er een stille berusting is ingetreden en dat het niet de berusting van contemplatieve stilte is, maar veeleer de stille schreeuw van hen die op het punt staan “uit te checken”. Er heerst een gevoelloosheid in hun ziel, in hun botten. Het is het resultaat van de verdoving van de uitputting die een spirituele acedia creëert, traagheid, die ons berooft van de vreugde die nodig is om een actief discipelschap in stand te houden.

En zodra de vreugde van het geloof verdwenen is, is verveeldheid met de Kerk niet ver meer. Sacramenten lijken leeg en pro forma oefeningen in futiliteit. En dit soort verveeldheid leidt ook vaak tot wrok. Het antwoord op deze verveling is niet om de liturgie vermakelijk te maken – zoals zo vaak gebeurt – maar om haar steeds mystieker te maken, diep in de contemplatieve kern van de Kerk te dringen, om “onder” de afgestompte en verveelde uitputting in de kerkbanken te komen, en deze te ondersteunen door haar te gronden in het kruis van Christus.

Ik pleit hier niet voor een vroom sentimentalisme van warme gevoelens. De liturgie is geen therapie en het is juist onze therapeutische cultuur van narcistische navelstaarderij die heeft geleid tot de versnipperde focus op onze eigen kerkelijke stokpaardjes ten koste van alle anderen, wat zo leidt tot de eindeloze druppel, druppel, druppel van negativiteit.

Waar ik voor pleit, is het theologische idee van plaatsvervangende vertegenwoordiging. Christus leed plaatsvervangend voor onze zonden en vertegenwoordigde de hele mensheid door zich te verenigen met onze natuur. En wij worden in de Schrift beschreven als een “priesterlijk volk”, wat onder andere betekent dat wij moeten deelnemen aan deze plaatsvervangende vertegenwoordiging van de Hogepriester, Christus.

Paus Benedictus sprak vaak over deze realiteit en maakte duidelijk dat het, in het licht van de verschillende crises van onze tijd – zowel kerkelijke als wereldlijke – niet onze taak is om ons terug te trekken in stille wanhoop, maar, paradoxaal genoeg, om de crises met volle kracht tegemoet te treden, zoals een brandweerman die een brandend huis binnenrent, en ze in onze ziel te doorstaan en dit lijden aan de Vader op te offeren als genoegdoening en genezing.

Benedictus’ punt is dat zolang we in de puur horizontale sfeer blijven, we de Kerk zullen benaderen als louter een sociologisch en politiek construct. En het is precies dit valse horizontalisme dat ertoe leidt dat verschillende kerkelijke facties zich gedragen als politieke lobbyisten in een voortdurende staat van conflictueuze onrust. Wanneer dit gebeurt, moeten we onze inzet voor naastenliefde verdubbelen en voor iedereen bidden in het cenakel van onze ziel. De plaatsvervangende vertegenwoordiging van Christus aan het kruis was grotendeels een verborgen en mystiek lijden, waarin hij op mysterieuze wijze de volledige last van alle menselijke trouweloosheid en kwaad op zijn ziel had gelegd, deze tot de bodem had gedronken en overwonnen door onvoorwaardelijk te blijven liefhebben, waardoor hij het van binnenuit transformeerde.

Als er iemand was die meer reden had om zich terug te trekken in uitgeputte berusting, dan was het wel Christus. Maar hij deed het tegenovergestelde. Ook wij moeten onze naaste liefhebben in het stille cenakel van onze ziel, als dat het enige middel is dat ons nog rest. Wanneer het struikgewas van controverses zo dicht en ondoordringbaar wordt, en wanneer het het leven van God in onze eigen ziel begint te verstikken, kunnen we de passie voor ons geloof opnieuw aanwakkeren door te erkennen dat er in het geloof nog steeds ongetemde draken zijn, en dat er een verborgen vuur in de vergelijkingen van het gebed brandt dat niet kan worden gedoofd.

Larry Chapp Larry Chapp behaalde in 1994 zijn doctoraat in de theologie aan de Fordham University, met een specialisatie in de theologie van Hans Urs von Balthasar. Hij gaf twintig jaar lang les in theologie aan DeSales University in de buurt van Allentown, Pennsylvania, voordat hij vervroegd met pensioen ging om samen met zijn vrouw Carmina en vriend en voormalig student pater John Gribowich de Dorothy Day Catholic Worker Farm in de buurt van Wilkes Barre, Pennsylvania, op te richten. Hij is auteur van vele artikelen en boeken en tevens de oprichter en hoofdauteur van de blog Gaudiumetspes22.com.